Godinu dana nakon pada nadstrešnice na željezničkoj stanici u Novom Sadu, ugledna francuska agencija AFP pozabavila se situacijom u Srbiji, s posebnim fokusom na studentski pokret.
Njihovu analizu na svom portalu objavio je švajcarski dnevni list Le Matin, a mi je prenosimo u cjelosti.
"Nakon tragičnog urušavanja željezničke stanice u Novom Sadu, studentski pokret se nametnuo kao ključna politička snaga naspram režima Aleksandra Vučića.
Na skupu u Nišu 1. marta 2025. hiljade demonstranata učestvovalo je u nacionalnom protestu koji su organizovali studenti protiv korupcije – nakon urušavanja betonskog nadstrešnice stanice u Novom Sadu 1. novembra 2024., kada je poginulo 16 osoba, uključujući dvoje djece. Studentski pokret, koji čine studenti sa univerziteta, sve više vrši pritisak na vladu Srbije, što je dovelo do ostavki nekoliko visokih zvaničnika.
Godišnjica i budućnost pokreta
Dan nakon masovnog skupa povodom prve godišnjice smrtonosnog događaja u Novom Sadu, sudbina srpskog studentskog pokreta još je u fazi oblikovanja, ali analitičari i studenti se slažu da je, i nakon godinu dana protesta, pokret živ i aktivan.
Pokret je nastao nakon urušavanja betonske nadstrešnice stanice u Novom Sadu 1. novembra 2024. godine, kada je život izgubilo 16 osoba, među kojima i dvoje djece. Studenti su brzo preuzeli inicijativu, frustrirani inertnošću populističke vlade pred tragedijom koju javnost pripisuje dubokoj korupciji.
U toku jedne godine studenti su se nametnuli kao „jedna od dve najuticajnije političke grupe, zajedno sa partijom na vlasti“, kaže Bojan Klačar, direktor nezavisnog centra za izborno praćenje CeSID. „Studenti su trenutno jedina grupa koja – za razliku od opozicije – može da prenese nezadovoljstvo građana politikama predsednika i vlade.“
Politikolog ističe da je pokret uspio da mobilizuje mlade, „posebno Generaciju Z (rođeni između 1995. i 2010.), koja prije ovih protesta nije bila politički angažovana.“
„Postali smo vidljivi, organizovani i spremni da se borimo za bolju budućnost“, dodaje Nikola Bošković, student Akademije umjetnosti u Beogradu, nakon protesta koji je, prema policiji, okupio 39.000 ljudi, a po nezavisnim procjenama 110.000 – broj koji se poklapa sa procjenama AFP novinara na licu mjesta.
„Ali mnogo toga još treba uraditi“, priznaje mladić, „posebno institucionalne promene kako bi oni koji su na vlasti obavljali svoje dužnosti savesno, pošteno i sa integritetom.“
Velika energija i politički potencijal
Među studentskim zahtjevima, glavni je organizacija vanrednih izbora, što do sada nije ostvareno.
„Najveći uspeh studenata je što su privukli ogromnu podršku građana Srbije, koji su godinama bili namerno depolitizovani od strane režima“, kaže Maja Kovačević, rektorka Fakulteta političkih nauka u Beogradu, hvaleći buđenje „velike energije širom zemlje“.
Ona dodaje da, ukoliko studenti žele političku ulogu, moraju promijeniti način donošenja odluka. „Ne možete imati političku organizaciju gde donošenje odluka traje toliko dugo.“
Studenti su od početka uspostavili sistem plenuma i studentskih skupština, koje same odlučuju o pitanjima pokreta – od datuma protesta do osoba koje smiju da govore u medijima.
Politička snaga u nastajanju
Pitanje političke uloge ključno je za pokret, koji planira da predstavi listu ukoliko budu raspisani vanredni parlamentarni izbori – članovi liste još nisu poznati.
„Studenti odbijaju da otkriju imena jer žele da zaštite ljude od napada medija bliskih vlasti, ali u politici ne možete imati političku snagu bez znanja ko je njen sastav“, navodi Kovačevićeva.
U međuvremenu, spekuliše se o mogućem učešću pojedinih ličnosti poznatih po nacionalističkim stavovima i o odnosu pokreta prema opoziciji, koja je gotovo potpuno odsutna sa protesta već godinu dana.
Predsjednik Aleksandar Vučić je u nedjelju za lokalne medije izjavio da želi da odgovori na zahtjeve studenata, navodeći da bi vanredni izbori mogli biti održani – bez preciziranja datuma i prebacujući odluku na „nadležne institucije“.
Bojan Klačar smatra da vrijeme omogućava SNS-u „konsolidaciju pozicije“, ali takođe postavlja pitanje programa studentske liste, „posebno kada je reč o energetici i geopolitici“.
Međutim, ovaj proces može se okrenuti protiv režima. „SNS ne može biti siguran da mu vreme ide na ruku ako ne reši ekonomske i energetske probleme. Pre raspisivanja izbora mora da stvori stabilnije okruženje nego što je trenutno.“
Nikola, koji kaže da ga politika „nikada posebno nije zanimala“, zaključuje: „Sigurno mogu da tvrdim da mladi u Srbiji žele da žive u uređenom, pravednom i slobodnom društvu – u svojoj zemlji. I to nas vodi.“