BEOGRAD - U dokumentaciji koja je procurila iz jedne od vodećih agencija za registrovanje ofšor firmi, a koja je postala poznata kao Afera Panama (Panama papers) pojavljuju se imena različitih biznismena iz Srbije.
Beogradski “Krik” je učestvovao u ovom projektu, analizirao dokumentaciju u vezi sa Srbijom i u ovoj priči otkriva koji poznati srpski državljani su koristili usluge agenta „Mossack Fonseca“ za osnivanje skrivenih kompanija u poreskim rajevima. Među njima su osobe koje su već otkrivene u bazi dokumenata.
Porodični prijatelj i poslovni partner gradonačelnika Beograda Siniše Malog, biznismen Vladimir Delić, jedan je od onih koji se pojavljuju u bazi.
Delić je 2009. godine napustio Srbiju, nakon što je državi vratio finansijski propalu fabriku vagona „Bratstvo“ koju je privatizovao sa ocem Siniše Malog, Borislavom.
Protiv Delića je u Srbiji vođena istraga pod sumnjom da je oštetio privatizovanu firmu.
On je zalagao imovinu „Bratstva“ kod banke, a njegova kiparska firma „Unibros“ je na osnovu toga podigla kredit od oko 3,7 miliona evra.
„Panama Papers“ baza otkriva da se Delić 2013. godine preselio u Dubaji odakle rukovodi velikim novcem.
Prošle godine otvorio je dvije ofšor firme u Ujedinjenim Arapskim Emiratima (UAE), a kupio je i panamsku kompaniju koja se bavi međunarodnim prevozom robe prekookeanskim brodovima. Delić je u razgovoru sa novinarima KRIK potvrdio da osniva kompanije u UAE, ali one, prema njegovim riječima, nemaju veze sa Sinišom Malim. Negirao je i da je učestvovao u malverzacijama s Bratstvom. Detaljnu priču o Delićevim kompanijama, Krik će objaviti u narednim danima.
U „Panama papers“ bazi se ne pojavljuje dokumentacija o kompanijama gradonačelnika Beograda Siniše Malog, za kojeg je KRIK ranije otkrio da upravlja nad četiri firme sa Bristanskih Djevičanskih Ostrva – jer je on koristio drugog agenta za osnivanje ofšor kompanija.
Novinari KRIK-a su, međutim, otkrili da je Mali prije više od deset godina sarađivao sa predstavnikom „Mossack Fonseca“ za Srbiju – Markom Harisonom.
Tada je Mali vodio sektor za tendere u Agenciji za privatizaciju i u ime države dogovarao prodaju benzinskih pumpi „Beopetrol“, a Harison je bio angažovan kao savjetnik Agencije upravo pri privatizaciji „Beopetrola“. Pumpe su prodate ruskom „Lukoilu“, a Savjet za borbu protiv korupcije nazvao je ovu privatizaciju koruptivnom i utvrdio da je „Beopetrol“ oštećen za više od 100 miliona evra.
Ova institucija je podnijela krivičnu prijavu, ali do danas istraga nije završena.
Novinari KRIK-a su prije pola godine otkrili da je Siniša Mali, kao direktor dve ofšor firme, kupio 24 apartmana u bugarskoj tokom 2012. i 2013, upravo od bivšeg direktora srpskog „Lukoila“. KRIK-ovo otkriće je, izgleda, uznemirilo Harisona. Harison je nedjelju dana nakon što je KRIK objavio priču poslao mejl centrali agencije „Mossack Fonseca“ i raspitivao se o Siniši Malom i njegovim firmama, pokazuje interna mejl prepiska. Insistirao je da mu se hitno odgovori.
U mejlu Harison konstatuje da je Mali postavljen za direktora ofšor kompanija „Brigham Holding & Finance Inc“ i „Etham Invest & Finance Corp“ tokom jula i avgusta 2011. godine i pita za trenutno stanje ovih kompanija. Ove firme kupile su apartmane na bugarskom primorju.
Harisonu su odgovorili da Siniša Mali nije njihov klijent i da nemaju uvid u dokumentaciju s obzirom da je Mali koristio usluge druge agencije – „Trident Trust Company“. Agent „Mossack Fonseca“ dodaje u mejlu da za informacije o Malom može da pita „Trident“, ali da sumnjaju da će ih dobiti.
Igor Sabo
Kontroverzni srpski biznismen Igor Sabo koji je više od decenije umiješan u finansijski kriminal, koristio je usluge agencije „Mossack Fonseca“ za izgradnju mreže ofšor kompanija.
Njegove kompanije korišćene su za izvlačenje novca iz privatizovanih preduzeća, optužen je za zloupotrebe u slučaju „Azotara“, a blisko je sarađivao i sa Zoranom Ćopićem koji je u BiH osuđen za pranje kokainskog novca Darka Šarića.
Sabo je osuđen zbog zloupotreba u privatizaciji kompanije Zvezda. Prema optužnici, iz ove firme je iznijeto preko pola miliona evra i uplaćeno na račun ofšor kompanije „Limess Limited” u kojoj je Sabo bio direktor, a koja je osnovana kod „Mossack Fonseca“.
Agenti iz „Mossack Fonseca“ znali su da je Sabo osuđen u ovom slučaju, kao i da je protiv njega podignuto nekoliko optužnica – pokazuju mejlovi koji se nalaze u bazi ICIJ-a. Oni su, ipak, nastavili da sarađuju sa njim.
Sabo je novinarima KRIK-a rekao da nije vlasnik kompanija osnovanih kod „Mossack Fonesca“, već da je samo njihov zastupnik. Objasnio je da su one osnovane kako bi trgovale vještačkim đubrivom sa Slovačkom i Južnoafričkom Republikom, ali da nisu imale nikakve poslove u Srbiji.
Drakulić, Hamović, Anđić...
Dokumenta objavljena u ICIJ bazi otkrivaju i nove detalje o značajnom slučaju iz devedesetih - iznošenju novca na Kipar. Tadašnji predsjednik Srbije Slobodan Milošević sa svojim saradnicima je, posredstvom ofšor kompanija, na Kipar iznijeo preko milijardu njemačkih maraka ukradenih od građana Srbije.
Novi podaci pokazuju da je srpski biznismen Zoran Drakulić bio punomoćnik kompanije koja je kontrolisala firmu za koju se sumnja da je preko nje iznesen dio novca iz Srbije. Vuk Hamović, poznati trgovac strujom, pojavljuje u bazi se kao Drakulićev poslovni partner.
Slobodan Anđić, koji je prema pisanju medija kum bivšeg predsjednika Srbije Slobodana Miloševića, takođe se pojavljuje u bazi. Postao je u maju 2012. godine direktor ofšor kompanije „Blue Earth Refineries Inc“ sa Britanskih Devičanskih Ostrva. Tri mjeseca nakon toga, kompanija je promijenila ime u „Accelonic ltd“. Novinari KRIK-a nisu uspjeli da utvrde koja je bila svrha ove kompanije. Novinari su ga zvali na kućni broj, ali se nije javljao.
Bogati Rusi u Srbiji
Projekat “Panama papers“ pokazuje da ruski novac i poslovi često u Srbiju dolaze skriveni iza kompanija registrovanih u poreskim rajevima. Baza otkriva četiri bogata Rusa koji na taj način posluju u Srbiji, a neki od njih se nalaze na listi lica kojima je zabranjeno da putuju i posluju u Evropskoj uniji (EU). Riječ je o Rusu Igoru Rotenbergu.
Poznata imena srpskog biznisa
Baza otkriva da su mnogi drugi uticajni domaći biznismeni otvarali ofšor kompanije preko agencije „Mossack Fonesca“. Vojin Lazarević je posredstvom svoje kompanije „Rudnap Group“ 2007. kupio ofšor firmu „Giralia Resources Limited“ sa Sejšela. Svrha ove ofšor firme je nepoznata.
Predrag Lučić, vlasnik „Lučić Invest“ i „Panonke“, još jedan je srpski biznismen koji se pojavljuje u bazi dokumenata „Panama papers“. Osnivač je dve ofšor kompanije – „Bluering LTD“ i „LP Line Investment“ 2005. i 2006. godine na Sejšelima. U bazi nema detalja o poslovanju ovih kompanija. Lučić je novinarima KRIK-a rekao da ove dvije firme nisu imale nikakve poslove. Osnovao ih je s namjerom da preko njih uloži u posao sa silosima u Africi, ali je od toga odustao jer, kako kaže, Afrika nije sigurno tržište.
Ljiljana Mišković, supruga poznatog srpskog biznismena Miroslava Miškovića kome se sudi za malverzacije sa putarskim preduzećima, dopisivala se 2014. godine sa agentima „Mossack Fonseca“ kako bi joj otvorili kompaniju koja bi se bavila investicijama niskog rizika.
Kako se navodi u mejlu, kompanija bi imala račun u švajcarskoj banci u Dubaiju. KRIK nije uspio da stupi u kontakt s njom.
Piloti i ofšor
Piloti Slobodan Stričević i Đorđe Jovanović osnovali su 2009. godine ofšor kompaniju „DSP Jet Co Limited“ na Sejšelima. Svrha kompanije nije poznata. S
tričević i Jovanović posjeduju i aviokompaniju „Prince Aviation“ u Beogradu, koja je na italijanskoj optužnici označena kao kompanija korišćena za transfer novca zarađenog švercom cigareta.
Šverc su organizovale italijanske kriminalne grupe i državni zvaničnici iz Crne Gore. Premijer Crne Gore Milo Đukanović i njegov prijatelj, kontroverzni biznismen Stanko Subotić, bili su optuženi u ovom slučaju, ali su kasnije oslobođeni. Stričević se nije javljao na telefon, a Jovanović je odbio da govori za KRIK.
Moda, fudbal i arhitektura
Sjvetski poznata dizajnerka srpskog porijekla Roksanda Ilinčić, čije kreacije nos i vojvotkinja od Kembridža Kejt Midlton, posjedovala je ofšor kompaniju „Greenland Property Limited“ na Britanskim Djevičanskim Ostrvima. Ova firma u Srbiji je vlasnik kompanije „MP Invest“, koja se bavi prodajom kompjutera javnim preduzećima i državnim agencijama. Novinari KRIK-a su pokušali da je kontaktiraju preko njene pres službe, ali nam nisu odgovorili.
Darko Kovačević, poznati srpski fudbaler, zvanično je zarađivao od španskog kulba Real sosijedad oko 2.000 dolara mjesečno tokom sezone 2006/7. Dokumenta kompanije „Mossack Fonseca“, međutim, pokazuju da je ovaj klub Kovačeviću isplatio približno 1,4 miliona dolara te godine i to posredstvom holandske kompanije.
Na ovaj način, fudbalski klub i Kovačević izbjegli su da plate pun porez u Španiji. Zoran Florić, poznati srpski građevinski inženjer osnovao je 2010. ofšor kompaniju sa Britanskih Devičanskih Ostrva – „B&R Expert Company LTD“. Pri osnivanju firme posredovala je advokatska kancelarija iz Budimpešte.
Indijski biznismen
Indijski biznismen koji posluje u Srbiji, poznat i kao organizator fensi žurki u Londonu, Nandi Ahudža takođe se pojavljuje u „Panama papers“ bazi. Ahudža je član nadzornog odbora „Victoria Group“, jedne od najpoznatijih domaćih poljoprivrednih kompanija.
Dokumenta procurila iz ofšora pokazuju da je Ahudža suvlasnik kompanije sa Bahama „Stanbridge Company“ osnovane 1999. čije poslovanje se ne može utvrditi iz dokumenata.
Ahudža je u pisanom odgovoru KRIK-u naveo da se Stanbridge bavi investicijama, ali nije objasnio kakvim i gdje. Samo je napisao da njegova kompanija nije nikada poslovala u Srbiji ili sa ljudima iz Srbije, kao i da posluje legalno.
(NN, Krik/Kurir.rs)