KARAKAS - Lica siromašnih Venecuelanaca su ozarena poslije izborne pobjede dosadašnjeg predsjednika Uga Čaveza, kao što su zadovoljni i njegovi prijatelji u Latinskoj Americi i dalje u Rusiji i Narodnoj Republici Kini.
Čavez (58) je izborio novi šestogodišnji mandat osvojivši više od 54 odsto glasova u nadmetanju sa opozicionim rivalom guvernerom Enrike Kaprilesom koji je nastojao da okonča predsjednikovu 14 godišnju vladavinu i sprovođenjnje bolivarijanske socijalističke revolucije.
Dajana Rejbi, viši istraživač na Latinoameričkim studijama Univerziteta u Liverpulu, navela je da su tokom Čavezovog predsednikovanja prihodi od nafte, od kojih je u ranijem periodu 80 odsto završavalo u inostranstvu, korišćeni za ulaganje u infrastrukturu i socijalne programe u Venecueli.
Organizacija zemalja izvoznika nafte (OPEC) procijenila je da je njena članica Venecuela, u 2011. ostvarila prihod u vrijednosti 60 milijardi dolara, za razliku od 1999. kada je taj priliv bio drastično manji - 14,4 milijardi dolara.
Državna naftna kompanija PDVSA proizvodi gotovo tri miliona tona nafte dnevno (bpd), a naftna industrija donosi oko 95 odsto deviznih rezervi Venecueli.
U Venecueli je poslije 1999. godine, kada je Čavez počeo prvi mandat, nezaposlenost pala sa 14,5 odsto ukupne radne snage na 7,6 procenata lani. Stanovništvo je uvećano sa 23.867.000 na 29.278.000 u 2011, dok je bruto domaći proizvod (BDP) per kapita porastao sa 4.105 dolara na 10.801 dolar.
Siromaštvo je prepolovljeno, dok je ekstremno siromaštvo u kome je 1999. živjelo 23,4 odsto stanovništva smanjeno, prema zvaničnim podacima vlade, na 8,5 odsto u toku minule godine.
Ovim su obuhvaćene samo plate, ali ne i davanja za zdravstvenu zaštitu miliona Venecuelanaca ili udvostručavanje upisa na fakultete, uz besplatnu školarinu za mnoge studente.
U tekućem programu ublažavanja problema stanovanja izgrađeno je 147.000 stambenih jedinica tokom 2011, daljih 100.000 je završeno tokom ove godine, dok je u planu izgradnja još 200.000 socijalnih stanova i kuća.
Smrtnost novorođenčadi je sa stope od 20 na 1.000, umanjena na 13 u 2011. Besplatno zdravstvo i školstvo omogućeni su siromašnima prvi put, glavni prehrambeni proizvodi dostupni su po razumnim cijenama putem mreža javne distribucije, željeznica, putevi i luke šire se stopama bez presedana, a inovativni vidovi komunalnog upravljanja i javne odgovornosti čine Venecuelu modelom participativne demokratije, navela je Rejbi.
Čavezovi kritičari kažu da predsjednik opterećuje PDVSA prevelikim finansijskim zahtjevima za državu i da kompanija plaća za sve, od sportskih timova do zdravstvenih stanica i izgradnje socijalnih stanova. To po kritičarima znači da kompanija koja više od 100.000 zaposlenih ne može dovoljno da investira u razvoj poslova sa naftom, da ne može da ostvaruje ciljeve proizvodnje i da je proteklih godina imala niz havarija, od kojih su neke bile i sa tragičnim posljedicama.
Poslije ubjedljive Čavezove pobjede, uz izlaznost od oko 81 odsto, što mu daje dodatni legitimitet, očekuje se da će njegova administracija nastojati da sprovede niz ambicioznih projekata u području rijeke Orinoko u kome su neka od najvećih na svijetu nedirnuta ležišta nafte i to one koja je na tržištu najskuplja.
Kompanija „Britiš petrolium" (BP) je ljetos objavila da su krajem 2011. rezerve nafte Venecuele bile na nivou od 296,5 milijardi barela. Time je Venecuela pretekla Saudijsku Arabiju i postala država sa najvećim dokazanim rezervama nafte koje čine 18 odsto poznatih raspoloživih količina tog energenta u svijetu.
Prema trenutnom nivou proizvodnje, rezerve nafte u Venecueli bi mogle da traju 100 godina. Predsjednik Čavez želi da više nego udvostruči kapacitete za proizvodnju nafte na šest miliona barela dnevno (b/d) do 2019, objavila je u junu vlada u Karakasu.
Orinoko je ključan u takvim nastojanjima i Čavezova administracija - koja, prema izvještajima zapadnih medija neprestano podiže poreze u industriji nafte i zahtijeva da PDVSA ima većinsko učešće u svim projektima - očekuje ulaganja u novim naftnim projektima u vrijednosti 80 milijardi dolara, tokom narednih nekoliko godina.
Vlasti su potpisale ugovore sa stranim kompanijama uključujući američki Ševron, španski Repsol, italijanski Eni i konzorcijum kompanija iz Rusije, uključujući Rosneft. Zajednički projekat sa Rusima je prošlog mjeseca već doprinio eksploataciji nafte na novom nalazištu.
Venecueli je, pod rukovodstvom predsjednika Čaveza, glavni izvor finansiranja postala Narodna Republika Kina koja je proteklih nekoliko godina omogućila administraciji u Karakasu zajmove u visini 32 milijarde dolara, a za uzvrat PDVSA šalje u NR Kinu 430.000 bpd sirove nafte i proizvode od nje.
Novinska agencija Rojters očekuje da će tokom sljedeće Čavezove administracije porasti značaj NR Kine za Venecuelu i da u Karakasu nagovještavaju da bi mogli da povećaju izvoz u tu zemlju na milion bpd. Kako bi postigla ovaj cilj, Venecuela planira da izgradi naftovod kroz Kolumbiju do Pacifika što bi umanjilo troškove transporta u NR Kinu i na druga tržišta u Aziji.
Očekuje se da nova Čavezova vlada kao jedan od prioriteta ima i početak eksploatacije prirodnog gasa u priobalju. Venecuela je među 10 vodećih zemalja po rezervama prirodnog gasa, ali ga je do sada uvozila iz Kolumbije.
Prirodni gas bi pomogao u otklanjanju prekida napajanja električnom energijom što je po Rojtersu, sada čest slučaj u Venecueli. U tom smislu su sve oči uprte u gasno polje Perla u kome se nalazi ogromna količina tog energenta. Proizvodnja treba da počne prvih dana 2013. kao partnerstvo između PDVSA, ENI i Repsola.
Očekuje se da Čavez u novom mandatu nastavi, a možda i proširi, sporazume za snabdijevanje naftom sa više od 10 zemalja Centralne i Južne Amerike i Kariba, prije svega Kubom i Nikaragvom, kao i sa Bjelorusijom, Iranom i Sirijom. Čavezov politički protivnik Kapriles je u predizbornoj kampanji obećavao da će raskinuti te ugovore na osnovu kojih je Venecueli za naftu plaćano u robama i uslugama.