HAG - Međunarodni krivični sud /MKS/ u Hagu sve je bliže sporu sa SAD zbog, kako se tvrdi, američkih hapšenja u Avganistanu i zločina.
U nedavnom izvještaju koji je objavila kancelarija tužioca Fatu Bensude, po prvi put se pominju američke snage kao potencijalni počinioci - navodi na portalu "Forin polisi" Dejvid Bosko, pomoćnik profesora na američkom Univerzitetu za međunarodne usluge.
Pozadina priče o istrazi MKS-a u Hagu o mogućim zločinima u Avganistanu datira duže od decenije. Avganistan se pridružio MKS-u početkom 2003. godine i taj potez je tužiocu omogućio širu nadležnost nad zločinima, koje su počinili učesnici sukoba na teritoriji te zemlje.
Ubrzo je MKS pokrenuo, kako se navodi, "preliminarnu provjeru" mogućih zločina u Avganistanu.
U toj fazi sudskog rada, kancelarija tužioca pregleda uglavnom vanjske izvore informacija i razmatra mogućnost pokretanja sopstvene istrage.
Godinama je sudska istraga kasnila, iako su se gomilali izvještaji i brojnim zloupotrebama. Prema pretpostavkama UN, oko 8.000 civila poginulo je u Avganistanu samo tokom 2009. godine.
Činilo se čudnim da, uprkos velikom broju posmatrača, MKS sporo odgovara na jedan od najkrvavijih svjetskih sukoba, posebno zbog pokretanja višestrukih zvaničnih istraga u Africi.
Bilo je teško izbjeći zaključak da MKS možda izbjegava Avganistan, upravo zbog činjenice da bi istraga mogla da uključi i provjeru postupaka SAD i time zakomplikuje diplomatiju velike sile povezanu sa sukobom.
Nijedna od članica NATO, koja je prisutna u Avganistanu, nije izrazila podršku ulozi MKS-a.
Bensuda je funkciju glavnog tužioca preuzela sredinom 2012. godine od Luisa Morena-Okampa i sve ukazuje na to da se tada i promjenio pristup prema Avganistanu.
Zvaničnici tužilaštva prikupljali su izvještaje nevladinih organizacija o zlostavljanima koje su vršili pripadnici američkih snaga i materijal iz internih istraga oružanih snaga uporedo sa materijalom o sličnim postupcima talibana i avganistanskih vlasti.
U maju prošle godine, tri višerangirana zvaničnika Stejt departmenta boravili su u Hagu radi sastanka sa zamjenikom tužioca MKS-a, kanadskim advokatom Džejmsom Stjuartom.
Tokom sastanka, američki zvaničnici obeshrabrivali su tužioca da pominje kršenja oružanih snaga SAD.
Sve ukazuje da je intervencija Vašingtona imala uticaja jer u izvještaju MKS-a iz prošle godine o Avganistanu nema direktnih sugestija prema oružanim snagama SAD.
Optužbe o brojnim kršenjima pravila pripadnika američkih oružanih snaga, preimenovana su u kategoriju "provladinih snaga" i tekst je mnogo umjereniji.
"Navodi se da su između 2002. i 2006. godine, pojedini zatvorenici, koji su zarobljeni u Avganistanu, podvrgavani tehnikama ispitivanja, koje se mogu okarakterisati kao tortura ili nehumano postupanje", navodi se u izvještaju.
Ta taktičnost ne postoji u izvještaju objavljenom 2. decembra. Iz kancelarije tužioca zaključeno je da dostupne informacije sugerišu da su između maja 2003. i juna 2004, pripadnici američke vojske u Avganistanu koristili takozvane "pojačane tehnike ispitivanja" protiv zarobljenika.
U izvještaju se, čak razmatra da li se određeni udari iz vazduha međunarodnih snaga u Avganistanu mogu okarakterisati kao ratni zločini, ali je zaključeno da nema dokaza o namjernom gađanju civila.
Međutim, navodi tužioca o zlostavljanjima zatvorenika označavaju prvi put da MKS /čiji član nisu SAD/, eksplicitno pominje moguće kriminalno ponašanje američkih državljana.
MKS je i dalje daleko od podizanja optužnice protiv američkih vojnika ili civilnih službenika. Tužilac još nije donio odluku o pokretanju pune istrage. Čak iako bi to i učinila, veoma je malo vjerovatno podizanje optužnice protiv američkih vojnika.
Sve ukazuje na to da se iza kulisa dešava tiha borba između Vašingtona i Haga oko toga da li su SAD na adekvatan način istražili zloupotrebe sopstvenih snaga. Ukoliko bi SAD mogle da pokažu da su to i učinile, doktrina "komplementarnosti" omela bi bilo kakav sudski postupak.