Koncentracije gasova staklene bašte u atmosferi dostigle su rekordne vrijednosti tokom 2025. godine, stvarajući uslove za klimatske posljedice koje će trajati vijekovima, upozorile su Ujedinjene nacije.
Svjetska meteorološka organizacija, WMO, saopštila je da su nivoi ugljen-dioksida, metana i azot-suboksida porasli do dosad nezabilježenih vrijednosti. Njihovo nagomilavanje doprinosi daljem dugoročnom zagrijavanju planete.
Nalazi su predstavljeni u 22. godišnjem biltenu WMO-a o gasovima staklene bašte, uoči klimatskog samita UN COP31, planiranog od 9. do 20. novembra u Antaliji, u Turskoj.
Zašto WMO upozorava na posljedice koje traju vijekovima?
"Još jedna godina, još jedan novi rekord", izjavila je zamjenica generalnog sekretara WMO-a Ko Baret.
Prema njenim riječima, gasovi staklene bašte zadržavaju nezabilježenu količinu toplote u atmosferi, obezbjeđujući energiju za ekstremnije vremenske prilike i povećavajući rizike za ekonomije i društva.
"Proteklih 11 godina bilo je najtoplije otkako postoje mjerenja i očekuje se da će se taj trend nastaviti. Ugljen-dioksid ima veoma dug životni vijek, pa će na globalnu klimu uticati ne samo godinama nego decenijama, pa čak i vijekovima", upozorila je Baret.
Kolike su koncentracije glavnih gasova?
Bilten prati koncentracije, odnosno količinu gasova prisutnih u atmosferi, a ne samo nove emisije nastale tokom jedne godine.
Prema navedenim podacima, prosječne koncentracije tokom 2025. iznosile su:
- Ugljen-dioksid: 426,8 dijelova na milion, odnosno ppm.
- Metan: 1.948 dijelova na milijardu, odnosno ppb.
- Azot-suboksid: 339,1 dijelova na milijardu.
To znači da je koncentracija ugljen-dioksida dostigla 153 odsto predindustrijskog nivoa, metana 267 odsto, a azot-suboksida 126 odsto. Referentne vrijednosti odnose se na period prije 1750. godine.
Među dugovječnim gasovima staklene bašte, ugljen-dioksid odgovoran je za približno 66 odsto njihovog efekta zagrijavanja klime.
Oko polovine ukupnog CO2 koji se emituje svake godine ostaje u atmosferi, dok ostatak apsorbuju kopno i okeani.
Zašto je rast CO2 bio manji nego prethodne godine?
Globalna prosječna koncentracija ugljen-dioksida porasla je između 2024. i 2025. za 2,8 ppm. To je manje od rekordnog povećanja od 3,6 ppm zabilježenog između 2023. i 2024.
Viša naučna službenica WMO-a Oksana Tarasova objasnila je da usporavanje odražava oporavak kopnenih ponora ugljenika i manje emisije iz požara tokom 2025, nakon snažnog El Ninja iz 2023/2024. godine.
El Ninjo je prirodna klimatska pojava koja doprinosi porastu globalne temperature i može uticati na sposobnost kopnenih ekosistema da apsorbuju ugljenik.
"Ipak, godišnji rast od 2,8 ppm i dalje predstavlja značajno dodavanje ugljenika u atmosferu usljed sagorijevanja fosilnih goriva", naglasila je Tarasova.
To povećanje nadmašuje i prosječnu godišnju stopu rasta tokom prethodne decenije, koja je iznosila 2,6 ppm. Šezdesetih godina prošlog vijeka ona je bila oko 0,8 ppm.
Šta se očekuje u 2026. godini?
Tarasova je upozorila da se očekuje nastavak povećanja koncentracija.
"Možemo očekivati dalji rast koncentracija u 2026. zbog sagorijevanja fosilnih goriva i razvoja snažnog El Ninja, koji će uticati na kopnene ponore ugljenika, kao što se dogodilo 2023/2024. godine", rekla je.
To ukazuje na značaj oba procesa: količine gasova koje čovjek ispušta i sposobnosti prirodnih sistema da dio tih emisija uklone iz atmosfere.
Odakle dolazi metan i koliki je njegov uticaj?
Metan doprinosi sa približno 16 odsto efektu zagrijavanja koji izazivaju dugovječni gasovi staklene bašte, iako se u atmosferi zadržava znatno kraće od ugljen-dioksida.
Približno trećina emisija metana potiče iz prirodnih izvora, poput močvarnih područja.
Ostatak je povezan s ljudskim aktivnostima, uključujući uzgoj goveda i riže, deponije i sagorijevanje biomase.
Zašto bilten izdvaja vodonik i sumpor-heksafluorid?
WMO poziva da se tokom prelaska energetskih sistema na manje emisije ugljenika dodatna pažnja posveti molekularnom vodoniku, H2, i sumpor-heksafluoridu, SF6, navodi cbs.
Riječ je o manje zastupljenim gasovima povezanim s promjenama u energetici, uključujući proizvodnju, distribuciju i skladištenje energije.
Koncentracija sumpor-heksafluorida raste već tri decenije. Taj gas koristi se prvenstveno za sprečavanje električnog varničenja u opremi za distribuciju struje.
Uzrok povećanja koncentracije vodonika tokom prethodne decenije nije poznat, navodi se u biltenu. Njegovo praćenje dobija dodatni značaj jer se vodonik koristi i kao sredstvo za skladištenje energije.