MEKSIKO SITI - Bezbjednosna situacija u Meksiku ulazi u period sve veće neizvjesnosti, dok se moć narkokartela širi daleko izvan klasične trgovine drogom.
Prema analizi "GIS Reportsa", kriminalne organizacije u zemlji prolaze kroz veliku transformaciju - od centralizovanih kartela ka fleksibilnim mrežama manjih, poluautonomnih grupa koje su duboko povezane sa lokalnom ekonomijom i politikom.
Iako meksička savezna vlast i dalje funkcioniše stabilno na institucionalnom nivou, kontrola države nad pojedinim regionima veoma je neujednačena. U mnogim dijelovima zemlje karteli su postali paralelne strukture moći koje utiču na ekonomiju, bezbjednost, migracije i svakodnevni život građana.
Analitičari upozoravaju da se Meksiko suočava sa "upravljanom nestabilnošću" - situacijom u kojoj država uspijeva da spriječi potpuni kolaps sistema, ali ne i da trajno slomi organizovani kriminal.
Karteli više nisu klasične kriminalne organizacije
Jedna od ključnih promjena jeste način na koji karteli danas funkcionišu. Nekadašnje velike hijerarhijske organizacije sada se raspadaju na manje ćelije koje djeluju samostalno, ali i dalje sarađuju unutar šire kriminalne mreže.
Takva decentralizacija otežava djelovanje bezbjednosnih službi, jer uklanjanje jednog vođe više ne znači automatski slabljenje cijele organizacije.
Posebno se ističe slučaj kartela Sinaloa, koji je nakon unutrašnjeg raskola između frakcija "Chapitos" i "Mayos" postao poprište brutalnog rata za teritoriju. Sukobi su izazvali novi talas nasilja u sjeverozapadnom Meksiku, naročito u državama Sinaloa i Sonora.
Istovremeno, Jalisco New Generation Cartel (CJNG) nastavlja agresivno širenje na nove teritorije, koristeći vakuum moći koji nastaje poslije hapšenja ili ubistava rivalskih lidera.
Kriminal se širi na nove sektore ekonomije
Karteli više ne zavise isključivo od trgovine narkoticima. GIS Reports navodi da kriminalne grupe sve više zarađuju kroz:
- iznude,
- krađu goriva,
- ilegalno rudarenje,
- krijumčarenje migranata,
- kontrolu poljoprivrede,
- i infiltraciju legalnih biznisa.
U pojedinim regionima karteli praktično kontrolišu lokalne ekonomske tokove i naplaćuju "poreze" privrednicima, farmerima i transportnim kompanijama.
Posebno je pogođena država Mičoakan, gdje kriminalne grupe iznuđuju proizvođače avokada i limete, dok nasilje nad lokalnim političarima i zajednicama dodatno destabilizuje region.
Fentanil pretvorio Meksiko u globalno bezbjednosno pitanje
Veliki dio međunarodnog pritiska na Meksiko dolazi zbog fentanila - sintetičkog opioida koji je postao centralno političko pitanje u Sjedinjenim Američkim Državama.
Vašington sada meksičke kartele sve češće tretira ne samo kao kriminalne organizacije, već kao prijetnju nacionalnoj bezbjednosti.
Zbog toga se pojavljuju prijedlozi poput "Americas Counter Cartel Coalition" (ACCC), koji predviđaju mnogo širu regionalnu saradnju protiv kartela.
Dodatne tenzije izazvala je odluka SAD da pojedine meksičke kartele označe kao strane terorističke organizacije (FTO), što bi moglo otvoriti vrata agresivnijim američkim bezbjednosnim operacijama.