BEOGRAD - Antologija srpske izbjegličke poezije "Prognani orfeji" Nenada Grujičića, koja je kao prva ovakve vrste na srpskom jeziku objavljena u izdanju Brankovog kola, promovisana je u utorak uveče u biblioteci ''Sveti Sava'' u Zemunu.
U uvodnom slovu, Nenad Grujičić, kao autor antologije i direktor Brankovog kola, podsetio je da je Zemun mnogo važan grad na mapi misije Brankovog kola. U Zemunu je od 1830 – 1835. godine živio veliki pjesnik srpskog romanizma Branko (Aleksije) Radičević, rođen u Slavonskom brodu 1824. godine.
I Branko je takođe prognani Orfej, naglasio je Grujičić, s obzirom da danas u njegovom rodnom gradu u Hrvatskoj nema obilježja njegovog imena i traga. Naime, u Slavonskom Brodu 1992. godine srušen je Brankov spomenik (rad vajara Jovana Soldatovića) ispred osnovne škole koja je prije rata nosila ime Branka Radičevića, i nikad više nije podignut. Srećom, Branka Radičevića prihvatili su opjevani Sremski Karlovci i Stražilovo, kao mjesta njegovog duhovnog rođenja, a zatim i Novi Sad, Vojvodina i Srbija. Današnje Brankovo kolo nastavlja tradicije čuvenog lista Brankovo kolo, koji je u Sremskim Karlovcima izlazio od 1895. do 1914. godine.
U biblioteci ''Sveti Sava'' u Zemunu, na promociji antologije ''Prognani Orfeji'', svoje pjesme kazivali su istaknuti srpski pjesnici iz Hrvatske, Bosne i Hercegovine i sa Kosova i Metohije: Miloš Kordić (''Jesen na Baniji''), Mićo Cvijetić (''Povest o biblioteci u Sarajevu''), Radomir Dimić (''Doručak u Prištini''), Sava Krneta (''Juni na carini u Strmici''), Milan Pađen (''Petrinja, povratak"), Dušan Đaković (''Trepet duše''), Nikola Korica (''Oksidacija vremena'') i Miloš Bajić (''Poslije deset godina''). Zatim je istaknuti dramski umjetnik Vico Dardić kazivao pjesme preminulih srpskih pjesnika zastupljenih u antologiji ''Prognani Orfeji'': Duška Trifunovića (''Život''), Milana Mirića (''Vinograd u glinskoj poljani''). Vladete Vukovića (''Lastavičje krilo''), Dušana Praće (''Zavičaj prognanih duša Sanskog Mosta''), Darinke Jevrić (''Slobodarska''), Luke Štekovića (''Groblje na Papuku''), Branka Čučka (''S mlijekom na usnama''), Slobodana Kostića (''Povratak'') i Tatjane Lukić (''Poslije jutarnjih vijesti'').
Govoreći o antologiji ''Prognani Orfeji'', književna kritičarka Marija Sloboda istakla je da se knjiga u izdanju Brankovog kola pojavila upravo u vrijeme kada je kroz Srbiju krenuo ogroman izbjeglički talas s drugog kraja planete – iz afroazijskih krajeva.
"Pred nama se pojavila knjiga koja je srpska 'tuga i opomena' našeg doba (kako je rečeno na jednoj od prethodnih promocija), knjiga iznikla iz novog ciklusa istorijske drame našeg podneblja, knjiga u kojoj su zastupljeni pesnici koji su na sopstvenoj koži osetili vatru rata, izbeglištva i progona krajem dvadesetog veka iz Hrvatske, Bosne i Hercegovine i sa Kosova i Metohije. U antologiju, dakle, nisu uvršteni pesnici koji su sa distance opevali temu rata i progona", kazala je Sloboda posebno ističući da je isključivo lično iskustvo, u kojem pjesnički talenat daje smisao i snagu ljudskom biću u konkretnoj nevolji, bilo ključ koncepta antologije.
"Moto antologije jesu stihovi velike prekognitivne snage srpskog pesnika Branka Miljkovića: 'Ne znaju kuće gde odoše ljudi,/ nit pozna jutro one koje budi'', stihovi koji daju dubok i slikovit opis stanja u kojem se nalaze prognane i stradalne duše. Po napuštanju zavičaja, pojedine pesnike put je odveo i na druge kontinente… …Nepregledne putanje, vijugave staze i bogaze. Odlasci, dolasci, povratci. Rastajanja i susretanja. Smrkavanja i osvitanja na novim mestima. U nesreći koja ih je zadesila, pesnički jezik doneo je lice preporoda, novi oblik života i slobode, do pobede i vaskrsnuća", zaključila je Sloboda pored koje je o knjizi nadhnuto pričala i Tijana Mitrović, mlada književna kritičarka.
''Antologija 'Prognani Orfej' ostaje u amanet novim generacijama, već uveliko u rukama onima rođenim pre njene pojave, da se suštinski podsete i nikad ne zaborave još jedno stradanje srpskog etnosa. Nenad Grujičić poput Apolona, koji je Orfeju dao liru, ovom dragocenom antologijom omogućio je našim pesnicima da se njihova pesma daleko i navek čuje'', istakla je Mitrovićeva.