Žana Vukičević, kustoskinja Muzeja savremene umjetnosti Republike Srpske, napisala je rad "Pregled nastanka i razvoja umjetničke scene na prostoru Banje Luke kroz prizmu stvaralaštva likovnih umjetnika - bivših profesora i učenika banjolučke Gimnazije", koji "Nezavisne novine" na stranicama kulture i na portalu objavljuju u šest nastavaka.
5. Progres: 1962 - 1990.
Smrću Dušana Simića grupa "Četvorica" je formalno prestala da postoji, ali su Bekir Misirlić, Enver Štaljo i Alojz Ćurić nastavili aktivno da učestvuju u razvoju likovne scene ojačani mlađom generacijom umjetnika, a Simiću su 1962. priredili komemorativnu izložbu. Tih godina su u Banju Luku sa studija došli Tomislav Dugonjić i Viktor Majdandžić, koji su sa sobom donijeli duh novih umjetničkih praksi iz Zagreba i Beograda i potom počeli da stvaraju u domenu geometrijske i optičke apstrakcije, a bavili su se i pisanjem likovne kritike. Iz potrebe za zajedničkim izlaganjem i udruživanjem rodila se ideja o osnivanju likovne manifestacije koja bi redovno okupljala domaće autore, što je 1962. predložio Kemal Širbegović. Tako je nastao "Jesenji salon", prvi put održan iste godine u Domu kulture povodom novembarskih praznika (Dana državnosti Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine i Dana Republike - tadašnje SFRJ), što će ostati praksa i u budućnosti. Njegovo osnivanje dalo je, u tom trenutku, važan podsticaj lokalnim umjetnicima, ali se značaj uspostavljanja "Jesenjeg salona" kao stalne bijenalne izložbe narednih godina ogledao u njegovom doprinosu brzom kulturnom napretku sredine: "Odlukom da ova manifestacija postane stalna bijenalna smotra likovne umjetnosti, grad nikad neće postavljati pitanje da li mu Salon treba ili ne treba, već će sa svakim sljedećim nastojati da Salon bude vitalno prisutan, da bude indikator o stanju umjetnosti u našoj sredini i da prati osnovne intencije naše kulturne politike." Već od drugog izdanja "Jesenji salon" dobija jasnu organizacionu strukturu: organizacioni odbor sastavljen od društvenopolitičkih, javnih i kulturnih radnika, pravilnik, selekcionu komisiju koja bira djela za izlaganje, kao i žiri za dodjelu nagrada. Još važnije, mijenja se izlagački kriterijum Salona, koji je prvobitno nazvan "Jesenji salon banjolučkih likovnih radnika", omogućivši sada učešće likovnim stvaraocima iz cijele Bosanske Krajine, a od trećeg izdanja 1966. i izlagačima sa cijelog jugoslovenskog prostora.
Postepenim proširivanjem i otvaranjem ka svim značajnijim umjetničkim zbivanjima u tadašnjoj Jugoslaviji, "Jesenji salon" je prerastao u istaknutu jugoslovensku likovnu manifestaciju, jedinu te vrste u Bosni i Hercegovini i to, prema riječima Melihe Husedžinović, "zahvaljujući jednoj davno stečenoj kulturnoj klimi u gradu, dugoj likovnoj tradiciji i njenim nosiocima". Nije nevažno pomenuti i da su ga, na osnovu međurepubličkog samoupravnog sporazuma, finansirale sve jugoslovenske republike i pokrajine kao manifestaciju od šireg društvenog interesa. Do 1990. održan je u kontinuitetu četrnaest puta, sa izuzetkom petog izdanja planiranog za 1970. godinu, koji je morao biti pomjeren godinu dana usljed vanrednih prilika u Banjoj Luci izazvanih zemljotresom 1969. Od 1971. u organizaciju "Jesenjeg salona", uz Dom kulture, uključila se i novoosnovana Umjetnička galerija, a zbirke ove dvije institucije dopunjene su brojnim akvizicijama zahvaljujući ustaljenoj praksi otkupljivanja djela sa jesenjih salona, u čemu su učestvovali Organizacioni odbor, Umjetnička galerija, Dom kulture, Skupština opštine Banja Luka, kao i mnogobrojne društvenopolitičke i radne organizacije. U nastojanju da se kroz ovu manifestaciju sagledava aktuelno stanje u jugoslovenskoj umjetnosti i bude u korak sa savremenim umjetničkim tokovima i duhom vremena, selekcija učesnika, počev od njenog sedmog izdanja, bila je određena unaprijed postavljenim tematskim okvirima kao što su: Figurativno - nefigurativno, Pobude urbane sredine, Prisustvo fotografije u savremenoj umjetnosti, Lokalno i globalno u savremenoj umjetnosti Jugoslavije, Ka postmodernoj umjetnosti, Materijal kao izazov, Samotnjaci, Umjetnost za i protiv, a od osmog Salona ovakvo koncepcijsko profilisanje omogućeno je uspostavljanjem umjetničkog savjeta i imenovanjem selektora za izlagače iz cijele zemlje, iz redova eminentnih istoričara i teoretičara umjetnosti.
Posebno značajan bio je Sedmi jesenji salon održan 1975. godine, kojim je ova jugoslovenska manifestacija dobila međunarodni karakter, pa je nazvan i "Prvi internacionalni salon". Pored domaće, uključivao je i gostujuću selekciju od 36 slikara, grafičara i vajara - pripadnika različitih nacionalnosti u to vrijeme nastanjenih u Parizu, a na inicijativu Kemala Širbegovića i Biserke Gal. Zahvaljujući činjenici da su svi gostujući autori poklonili minimum po jedno djelo Umjetničkoj galeriji, dok je Skupština opštine Banja Luka obezbijedila sredstva da se otkupe i druga njihova izložena djela, u fundusu današnjeg Muzeja savremene umjetnosti Republike Srpske zastupljeni su značajni predstavnici različitih umjetničkih stremljenja na evropskoj sceni druge polovine XX vijeka kao što su: Pjer Alešinski (Pierre Alechinsky), Stenli Vilijem Hejter (Stanley William Hayter), Žan Mesažije (Jean Messagier), Luk Per (Luc Peire), Šoići Hasegava (Shōichi Hasegawa), Zao Vu-Ki (Zao Wou-Ki), Jase Tabući (Yasse Tabuchi), Antonino Virduco (Antonino Virduzzo), Žak Vimar (Jacques Vimard), Vladimir Veličković i drugi.
U sagledavanju događaja na banjolučkoj likovnoj sceni šezdesetih, sedamdesetih i osamdesetih godina XX vijeka, potrebno je pomenuti još nekoliko autora različitih generacija i umjetničkih prosedea, koji su duže ili kraće vrijeme svojim djelovanjem doprinosili njenom pluralizmu, a mogu se dovesti u vezu sa Gimnazijom. Najstariji od njih, Jovan Spremo (Sanski Most, 1932 - Banja Luka, 2001) završio je istoriju na Filozofskom fakultetu u Beogradu, gdje je tokom studija pohađao kurs slikanja u Šumatovačkoj ulici. Od 1965. predavao je istoriju u Gimnaziji, ali je većinu života djelovao u statusu slobodnog umjetnika. Stvorio je vrlo heterogen slikarski opus zasnovan na stilskom eksperimentisanju, za šta su primjer djela "Arabikon" (1971), "Banjalučki 26.10.1969." i "Banjalučki 27.10.1969." (1969). Ovu sredinu rano je napustio Marko Stupar (Vođenica kod Bosanskog Petrovca, 1936 - Pariz, 2021), koji je nakon završene Gimnazije otišao na studije u Beograd, gdje je pohađao kurseve slikanja i družio se sa studentima likovne akademije. Preselio se 1964. godine u Pariz, gdje je najviše slikao svakodnevne prizore iz gradskog života, kakve su slike "Gostiona Šartije - Pariz" iz 2004. i "Ulica Fobur Poasonjer" iz 2003. godine. Milutin Kopanja (Glamoč, 1946 - Banja Luka, 2021) poslije Gimnazije završio je Fakultet likovnih umetnosti 1977. i postdiplomske studije 1979. godine u Beogradu. Svoj simbolički i hermetičan slikarski svijet gradio je van aktuelnih umjetničkih tokova kasnih sedamdesetih i početkom osamdesetih godina, slikajući najčešće autoportrete inkorporirane u različite minimalističke kompozicije (djelo "Svakodnevni znaci koji opominju", 1990/94). Zoran Egić (Milosavci kod Laktaša, 1953 - ) diplomirao je na Akademiji likovnih umjetnosti u Sarajevu 1976. godine. Najviše je bio posvećen pedagoškom radu kao profesor u Gimnaziji i u Republičkom pedagoškom zavodu u Banjoj Luci kao nadzornik za likovnu kulturu u osnovnim i srednjim školama. Na likovnu scenu je stupio u drugoj polovini sedamdesetih figuralnim kompozicijama sa motivima iz životinjskog svijeta (djelo "Narušena tišina", 1976). Generacijski najmlađi od svih umjetnika obuhvaćenih ovim pregledom, Željko Opačak (Banja Luka, 1962 - ) po završetku Gimnazije diplomirao je na Fakultetu likovnih umetnosti u Beogradu 1986, a dvije godine kasnije završio postdiplomske studije na istom fakultetu. Njegov slikarski jezik naglašene gestualnosti, fakturnosti i kolorita može se sagledavati u okviru umjetničkih strujanja na jugoslovenskoj sceni devete decenije XX vijeka, označenih terminom "nova slika" ili "nova predstava". Muzeju savremene umjetnosti Republike Srpske poklonio je 2021. godine gotovo cio svoj opus iz perioda osamdesetih, a pripadaju mu i slike "Nezaboravna vatra" i "Intimni pejzaž istočni" iz 1989. godine.
Pročitajte još:
Žana Vukičević: Razvoj slikarstva iz banjolučke Gimnazije (1. dio)
Žana Vukičević: Razvoj slikarstva iz banjolučke Gimnazije (2. dio)
Žana Vukičević: Razvoj slikarstva iz banjolučke Gimnazije (3. dio)
Žana Vukičević: Razvoj slikarstva iz banjolučke Gimnazije (4. dio)