STOKHOLM - Ukoliko se ne preduzmu mjere za kontrolu emisije žive, njena globalna emisija bi do 2020. godine mogla da poraste za 25 posto, što bi ugrozilo opstanak polarnih medvjeda, kitova, foka i arktičkih zajednica koje love ove životinje zbog mesa, pokazala je najnovija studija.
Međunarodna organizacija za praćenje situacije na Arktiku (AMAP) je, takođe, upozorila da bi klimatske promjene mogle još više da pogoršaju problem, jer bi živa, koja se akumulirala hiljadama godina, mogla da se transformiše u još toksičniju formu, preneo je AP.
Iz AMAP-a poručuju da je emisija žive porasla i drugim dijelovima svijeta, prije svega u Kini, koja je postala "zemlja zagađivač broj jedan", jer emituje oko 50 odsto od svih štetnih materija.
Ova saznanja su uključena u studiju "Zagađivanje Arktika 2011", koju će Organizacija predstaviti na ovonedjeljnoj naučnoj konferenciji u Kopenhagenu.
Jedan dio izvještaja koji je, međutim, objavljen početkom sedmice pred oko 400 naučnika pokazao je da bi topljenje leda na Arktiku do kraja vijeka moglo da podigne nivo mora za 1,6 metara, mnogo više nego što se pretpostavljalo.
Cijeli izvještaj će, kažu u AMAP, na sastanku o situaciji na Arktiku biti predat američkoj državnoj sekretarki Hilari Klinton i ministrima spoljnih poslova Rusije, Kanade, Švedske, Norveške, Danske, Finske i Islanda.
Izvještaj je pokazao da je kod polarnih medvjeda, beluga kitova i foki, koje žive u najsjevernijim dijelovima Kanade, Arktiku i na Grendlandu, nivo žive porastao, dok je kod ostalih životinja, koje žive u najsjevernijim dijelovima Evrope, on opao.
Pravi razlozi ove pojave nisu najjasniji, ali se pretpostavlja da je to zbog toga što evropske životinje žive bliže oblasti u kojima emisija žive opada.
Kao mogući razlozi se, takođe, navode promjena klime, topljenje, permafrost, sve duža ledena doba, ali su potrebna dodatna istraživanja.
U geologiji, permafrost je zemljište koje se nalazi na temperaturi tačke topljenja (mržnjenja) vode (0 stepeni Celzijusovih), ili ispod nje, u periodu od dvije ili više godina. Led ne mora da bude prisutan, ali se često javlja.
Jedan od autora cijele studije, danski istraživač Rune Đetc, kaže da je uticaj klimatskih promjena veoma različit širom Arktika. Tako će, na primjer, na istočnom Grenlandu topljenje leda polarnim medvjedima omogućiti lakši pristup mjestima gdje se foke sa visokim nivoom žive pare.
On kaže da, s druge strane, u Svalbardu, na sjeveru Norveške, manje leda može da "zarobi" polarne medvjede na kopnu, da ih drži daleko od hrane i "primora" da jedu bilje i kopnene životinje.
Studija AMAP-a pokazuje da povišen nivo žive kod polarnih medvjeda može da dovede do hemijskog disbalansa u mozgu, što dalje utiče na njegovo ponašanje, opstanak i reprodukciju.
Tragovi žive su pronađeni u skoro u svim vrstama riba i školjki. Ukoliko majka jede previše morske hrane, živa može da štetno utiče na razvoj nervnog sistema ljudskog fetusa.
Svjetska zdravstvena organizacija (WHO) je saopštila da postoji veća mentalna disfunkcija kod djece koja u svojoj ishrani imaju dosta ribe.
Inuitske zajednice, koje žive na Arktiku, ugrožene su, jer se njihova ishrana sastoji od foka, kitova i, u manjoj mjeri, mesa polarnih medvjeda, koji u sebi imaju visok nivo žive.
Iz AMAP-a poručuju da svjetske organizacije ukažu zajednicama na Arktiku na ovaj rizik i da predlože drugačiji način ishrane.
"Treba da vode računa o predlaganju ishrane, jer bi prelazak na način ishrane Amerikanaca mogao da dovede do drugih zdravstvenih problema poput dijabetesa ili bolesti srca", navodi se u studiji.
AMAP-in izveštaj bazira se na podacima stotina manjih studija i dva veća izveštaja, iz 1997. i 2002. godine, kada se istraživanjima utvrdilo da je Arktik zagađen emisijama štetnih materija iz fabrika širom svijeta.
Godišnje u Arktički okean iz dimnjaka fabrika ode oko 100 tona žive, dok istu količinu donesu morske struje i rijeke. Živa u životnu okolinu dospijeva i iz fabrika na ugalj, grejnih sistema u domaćinstvima, spalionica otpada i rudarskih operacija.
"Istraživanja pokazuju da bi, ukoliko se ne preduzmu neke mjere u smanjenju emisija, globalna emisija žive mogla do 2020. da poraste za 25 procenata u odnosu na nivo emisije iz 2005. godine", poručili su iz AMAP-a.
S druge strane, sa najboljom postojećom tehnologijom da se smanji emisija štetnih gasova, globalna ispuštanja bi mogla da se smanje do 60 odsto, s tim da bi se nivo žive na Arktiku smanjio za 20 odsto.
Studija AMAP-a, svakako, zahtjeva globalni sporazum o kontroli emisije žive i rad na sprečavanju daljeg zagađenja Arktika.