Astronomi su otkrili snažan bljesak radio-talasa koji je putovao više od 10 milijardi godina prije nego što je stigao do Zemlje.
Prema novoj studiji objavljenoj u časopisu Science, riječ je o vjerovatno najudaljenijem brzom radio-bljesku, poznatom pod skraćenicom FRB, koji je dosad zabilježen.
Signal, označen kao FRB 20240304B, potiče iz vremena kada je svemir bio star svega oko tri milijarde godina. Naučnici navode da je tokom putovanja prošao kroz približno 80 odsto kosmičke istorije i da više nego dvostruko nadmašuje prethodni rekord udaljenosti.
Šta su brzi radio-bljeskovi?
Brzi radio-bljeskovi predstavljaju izuzetno snažne i kratkotrajne impulse radio-talasa. U svega nekoliko milisekundi mogu osloboditi onoliko energije koliko Sunce emituje tokom više mjeseci ili godina.
Prvi put su otkriveni 2007. godine, a njihovo porijeklo i dalje predstavlja naučnu zagonetku.
Postoji više teorija o tome šta ih proizvodi. Među mogućim izvorima su magnetari, neutronske zvijezde sa izuzetno snažnim magnetnim poljem. Iako su se pojavljivala i nagađanja o vanzemaljskom porijeklu, u dostavljenom tekstu nije naveden dokaz koji bi podržao takvo objašnjenje.
Kako je otkriven signal iz davne prošlosti?
Istraživači su radio-bljesak zabilježili pomoću radio-teleskopa MeerKAT u Južnoj Africi.
Potom su svemirskim teleskopom Džejms Veb identifikovali galaksiju iz koje je signal potekao.
Doktor Temija Nanajakara sa Univerziteta u Sidneju, jedan od vodećih istraživača u studiji, naglasio je koliko daleko u prošlost seže ovo otkriće.
Kada je bljesak nastao, "nije bilo Zemlje, nije bilo Sunca", rekao je.
Iz kakve je galaksije bljesak potekao?
Podaci teleskopa Džejms Veb pokazali su da signal dolazi iz mlade i veoma male galaksije, u kojoj zvijezde nastaju velikom brzinom i koja sadrži malo metala.
Takvo okruženje važno je za procjenu teorija o nastanku brzih radio-bljeskova.
"Koji god mehanizam izaziva ovaj radio-bljesak, mora uzeti u obzir činjenicu da se on može proizvesti u veoma mladim galaksijama sa veoma malom količinom metala", objasnio je Nanajakara.
Otkriće tako pruža podatke i o udaljenom svemiru i o uslovima u kojima ovi signali mogu nastati.
Da li će se signal ponoviti?
Od 2007. godine otkriveno je više od 10.000 brzih radio-bljeskova, ali njihovo ponašanje nije jednako.
Nanajakara navodi da se neki ponavljaju kontinuirano, dok se drugi javljaju samo tokom određenog perioda.
"Neki se ponavljaju neko vrijeme, a zatim prestanu… a postoje i oni koji se pojave samo jednom i koje više nikada ne vidimo", rekao je.
Za sada nije poznato da li je FRB 20240304B jednokratan bljesak ili će iz istog izvora ponovo stići signal.
Kako radio-bljeskovi pomažu u otkrivanju nevidljive materije?
Naučna vrijednost ovih signala ne zavisi isključivo od razjašnjavanja njihovog porijekla.
"Zanimljivo kod brzih radio-bljeskova jeste to što ne moramo znati šta ih izaziva da bismo sproveli dio istraživanja kojima se sada bavimo", rekao je Nanajakara.
Naglasio je da je ovaj bljesak putovao tokom perioda koji odgovara približno 80 odsto starosti svemira. Dodatna otkrića udaljenih signala mogla bi pomoći naučnicima da mapiraju materiju koja se ne može neposredno vidjeti.
Radio-talasi tokom putovanja stupaju u interakciju sa česticama na svom putu. Analizom tih promjena istraživači mogu procjenjivati količinu materije koju optički teleskopi ne otkrivaju.
Šta drugi astrofizičari kažu o značaju otkrića?
Profesor Metju Bejls sa Univerziteta Svinbern, jedan od astrofizičara koji su prvi otkrili brze radio-bljeskove, opisao je novu studiju kao "potvrdu koliko su FRB signali moćni za istraživanje svemira".
Prema njegovim riječima, oni predstavljaju "veoma temeljan način da se prebroji koliko atoma postoji u svemiru".
Doktorka Sara Veb, astrofizičarka sa istog univerziteta koja nije učestvovala u istraživanju, objasnila je kako se signali mogu koristiti.
"U suštini, možete ih upotrijebiti za procjenu količine materije kroz koju su morali proći duž pravca posmatranja da bi stigli do Zemlje", rekla je.
Dodala je da otkriće ukazuje na mogućnost da su brzi radio-bljeskovi bili veoma česti u ranom svemiru.