Zahvaljujući ne baš veseloj istoriji koja nas je zadesila pre dvadesetak godina, mnogi građani Srbije su bili uskraćeni za turistička putovanja u Hrvatsku. Naravno, ni ja nisam izuzetak. Ali, posle dvadesetak godina prinudne pauze, u maju prošle godine zajedno sa prijateljima ponovo sam se obreo u Istri i krenuo da je obilazim uzduž i popreko.
Počeli smo, naravno, s Umagom i njegovim starim gradom Savurdijom, najzapadnijim delom Hrvatske i Balkanskog poluostrva. Pošto smo se podsetili istorije koja kaže da je nadomak Savurdije pre 800 godina u jednoj pomorskoj bici Mletačka republika porazila flotu nemačkog cara Fridriha Barbarose, krenuli smo dalje put Novigrada.
I on, kao i svi ostali i mnogo poznatiji istarski gradovi i gradići, ima dugu istoriju koja se proteže od antičkih, rimskih i vizantijskih vremena do mletačke i savremene, a samim tim i obilje kulturno-istorijskih spomenika. Najvažniji su, naravno, župna crkva svetog Pelagija iz 8. veka i dve vile italijanskih grofovskih porodica Rigo i Grisoni iz 18. veka.
Nakon Novigrada, posetili smo i jedan od najlepših gradova Istarskog primorja Poreč, koji je s pravom postao deo UNESCO-ove kulturne baštine. Prošetali smo legendarnim Dekumanusom, glavnom gradskom ulicom čiji naziv potiče još iz rimskih vremena, obišli stare romaničke i gotičke kuće i palate i pojeli sladoled u poslastičarnici braće Dilali, koja je još na istom mestu kao i pre 20-30 godina.
Najduže smo se naravno zadržali u kompleksu Eufrazijeve bazilike sagrađene u 6. veku i divili se lepoti ove građevine, njenih apsida, mermernih stubova i lukova sa inkrustracijama, kao i legendarnim mozaicima.
Na putu do još jednog istarskog bisera Rovinja svratili smo nakratko do Vrsara da prijatelj i njegova supruga evociraju uspomene iz mladosti, a onda smo se posvetili ''tihoj patnji'' mnogih Beograđana i Novosađana iz nekih sretnijih vremena - Rovinju, odnosno njegovom starom gradu.
Bazajući besciljno njegovim uskim i okomitim uličicama peli smo se lagano prema vrhu i cilju svakog ovakvog lutanja, velelepnoj crkvi svete Eufemije iz čijeg se dvorišta pružaju najlepši pogledi na sve strane.
Nakon ove šetnje, sedenje i sunčanje u kafićima na trgu maršala Tita, koji se naravno i dalje tako zove, je nešto što se podrazumeva. A posle kratkog odmora na red je došao i Zavičajni muzej smešten u baroknoj palati Califfi.
Stigli smo, naravno, i do legendarne Pule i u njoj proveli ceo dan. Krećući od čuvene Arene obišli smo sva znamenita mesta iz rimske istorije, Dvojna vrata-Porta Gemina iz 2. veka, forum sa Avgustovim i Dijaninim hramom i slavoluk Sergijevaca u čijoj se blizini nalazi i omiljeni restoran Džemsa Džojsa. On je danas naravno pretvoren u kafić, a Džojs i dalje sedi u njemu i ispija svoje piće, doduše kao bronzani spomenik.
U povratku, Opatija je bila nezaobilazna destinacija baš kao i šetnja 12 km dugim šetalištem pored mora i razgledanje prelepih fasada opatijskih hotela i vila, nastalih krajem 19. veka. Na kraju je na red došla i Rijeka!
E to je bilo prošle godine, a ove smo se posvetili ''kontinentu''. A to nije ni za nijansu nezanimljivije od Pule, Rovinja i Poreča, jer se unutar Istarskog poluostrva nalazi mnoštvo čudesnih gradića sa ništa manje atraktivnim crkvama i ostalim kulturno-istorijskim spomenicima.
Simpatični i širom sveta poznati Motovun, pa sveti Petar u šumi sa prelepom katedralom, pa Oprtalj i Beram sa majušnom crkvicom koja krije prelepe freske na čelu sa ''Plesom mrtvaca'', koja se nalazi u svim svetskim knjigama istorije umetnosti. Pa Žminj i Sent Vinčat sa pravim pravcatim zamkom u svom središtu, pa Peroj, Vodnjan...
Pošto prošle godine nismo stigli da obiđemo Brione, ove ih nismo preskočili. Za nešto više od 20 eura imali smo zadovoljstvo da provedemo četiri sata na Velikom Brionu i vidimo na hiljade stabala raznog drveća koje ovo ostrvo čini zelenom oazom. I stotine srna, muflona, divokoza i ostalih životinja koje slobodno šetaju, kao i one u malom zoo-vrtu, ali i one preparirane u muzeju.
I veliki broj skulptura i različitih arheoloških lokaliteta iz vremena praistorije, Rima i Vizantije. I više od 270 km asfaltiranih puteva i staza samo na ovom ostrvu.
Zato me ne čudi što je drug Tito Brione nakon svog prvog boravka na njima 1947. godine već 1949. godine proglasio svojom letnjom rezidencijom, u kojoj je boravio narednih 30 godina od maja do oktobra. I što je Vanga i danas službena rezidencija predsednika Hrvatske.
A o čemu sam ja razmišljao šetajući ovim zemaljskim rajem? O tome kako su Brioni blagotvorno delovali na druga Tita, koji je pre i tokom rata bio surov i beskrupulozan, koji je kao ilegalac i agent Kominterne i NKVD-a poslao u logor i likvidirao mnoge ugledne komuniste, koji je 1944. godine pobio ceo demokratski i građanski deo Beograda, 1945. gonio kulake, a 1946. streljao Dražu Mihailovića i preostale četnike i domaće izdajnike, da bi sve to krunisao najmonstruoznijim zločinima počinjenim tokom ''prevaspitavanja'' informbirovaca na Golom otoku.
I o tome kako je od dolaska na Brione postao sušta suprotnost onome što je bio do tada. Simpatični stari gospodin sa lepim manirima, koji se šeta i vozika parkom, hrani svoje životinje, gaji grožđe, bere mandarine i prima strane državnike.
Nakon cara Etiopije Hajla Selasija, Tita su na Brionima u narednim decenijama posetili svi koji su u to doba nešto značili u svetu. I Nehru i Kastro i razni Nkrumasi i Bandaranajke, ali i danska, švedska i engleska kraljica, Ričard Barton i Elizabet Tejlor, Karlo Ponti i Sofija Loren, Alberto Moravia, Mario del Monako... Drug Tito je bio istinski građanin sveta.
Spokojan i opušten zahvaljujući životu u tom ''zemaljskom raju'', tako da su svrgavanje Rankovića 1966. i obračuni sa hrvatskim maspokovcima i srpskim liberalima 1970. bili samo laka zabava ostvarenog i zadovoljnog vladara.
Ali ja ne bih bio ja da se u tim trenucima nisam setio i svog ''omiljenog junaka''. Klaustofobičnog mizantropa, sujetnog, narcisoidnog, iskompleksiranog i iznad svega potuljenog seljaka iz Belanovice, koji mrzi ceo svet.
Čoveka bez životne radosti, bez širine, bez ikakvih želja, hobija i interesovanja, koji se hvali time što je poslednji put bio na moru pre 18 godina, koji vrhunac telesnog i duhovnog zadovoljstva doživljava dok sedi pod šljivom u svojoj prašnjavoj selendri i gladi avlijanera Žućka po glavi.
I da se nisam zapitao kuda takav čovek može da vodi jednu državu i jedan narod? I zažalio što Brioni nisu negde na Moravi ili Drini!