Nalazi i propisane kazne od strane Evropske komisije za konkurenciju za 11 kompanija s područja država Evropske unije, Švajcarske i Japana u ukupnom iznosu od 750.712.500 evra, koje su u segmentu kapitalne opreme za energetske sisteme razmjenjivale komercijalno važne i povjerljive informacije, te se dogovarale o nepodnošenju ponuda na javne tendere u Japanu, odnosno državama Evropske unije, postavljaju pitanje: "Da li je uopšte primjereno govoriti o slobodnoj ekonomiji i saopštavati indekse o stepenu tih sloboda unutar pojedinih država?" (The Heritage Foundation and The Wall Street journal 2006 Index of Economic Freedom).
Da je pitanje opravdano proizlazi ne samo s nivoa razumijevanja stvarnosti, odnosno teoretskog znanja (razumijevanja nema bez znanja), već i iz stava navedenog dokumenta u kojem se ističe da su navedene kompanije dogovorno radile na principima ilegalnog kartela (dogovarali cijenu i nastup). I sve se to dešava uprkos razvijenom demokratskom i pravnom sistemu, u kojem djeluju prozvane kompanije. Očigledno da je riječ o ponašanju kompanija koje izvire iz klasične logike kapitala koja u uslovima slobodnog tržišta i početne konkurencije (slobodne ekonomije) prirodno vodi monopolu. Upravo zbog te činjenice kapitalističke države su odavno posegnule za sistemom državnog intervencionizma koji je u jednom segmentu prerastao u regulatorni okvir.
Moćne finansijske organizacije i razne međunarodne organizacije koje se bave istraživanjem i analizama bi umjesto utvrđivanja stepena slobode u ekonomiji trebale istraživati, analizirati i utvrđivati stepen obavljanja djelatnosti u uslovima institucionalne ekonomije, odnosno u uslovima koji podrazumijevaju ograničavanje i regulisanje slobode u ekonomiji. Odsustvo ograničenja i regulisanja djelatnosti reflektuje se u apsurdu da je na četiri kilometra regionalnog puta (ulaz i izlaz iz Prnjavora) izgrađeno sedam benzinskih stanica, itd. A taj očigledni višak kapaciteta može opstati i funkcionisati samo u uslovima dominantnog ilegalnog obavljanja djelatnosti. Pravo je čudo kako ne niče i osma benzinska stanica.
Aktivnosti pravnih subjekata koje se obavljaju van institucionalne ekonomije (siva zona) na neokrnjenim principima slobode u ekonomiji energično prate i budžetski korisnici. Klatno apsurda s naslova zabrinjavajućih aktivnosti seže od zloupotreba unutar neupadljivih do zdravstvenih i visokoobrazovnih institucija.
Svakako da treba napomenuti da institucionalna ekonomija, osim što može biti u funkciji preduzetništva, može biti i u funkciji omamljujuće ideologije. Razlika je u tome da li su ograničenja i usmjeravanja u ekonomiji produkt voluntarizma (ideologija i praksa komunizma), ili osmišljenog intervencionizma i regulatornog usmjeravanja te sistema nadzora u uslovima tržišnog načina privređivanja. Voluntarizma može biti i ima ga i u određenim državama kojima je osnov funkcionisanja privatna svojina i politički pluralizam (periferni kapitalizam). U većini njih je ekonomija toliko slobodna da se umjesto plantaža voća i povrća gaje biljke od kojih se proizvodi droga. A kada se uvežu sloboda u ekonomiji i ideologija nacionalizma uplovljava se u luku folklornog kapitalizma. U toj specifičnoj formi kapitalizma preko povezanosti prakse manipulisanja i logike kapitala, uloge i granice između učesnika su uspostavljene tako da govor umjesto da služi svrsi sporazumijevanja i razumijevanja služi nerazumijevanju i sukobima. I dok se na ravni pojedinaca, koji se uopšte ne poznaju, stvara i razvija mržnja, dotle oni koji se veoma dobro poznaju sistemski prisvajaju (preraspoređuju) državnu imovinu. I kod bivših drugova preko noći probuđena je usnula čovjekova istorija. Zov čovjeka lovca sakupljača. Naš folklorni kapitalizam je jedinstven i nenadmašan. U njegovu izgradnju i funkcionisanje aktivno su uključeni brojni profesori univerziteta. Neki su čak optuženi i osuđeni. Profesori univerziteta - lovci sakupljači! Jedan od njih je ne tako davno prihvatio pištolj kao poklon. Ko zna...?