Svuda, pa i na Balkanu, političke vođe koje se rukovode kratkoročnim izbornim interesima oklevaju da se suoče s problemima čije postojanje još nije očigledno i čije rešavanje zahteva vreme duže od izbornog ciklusa. Naravno, da ova opšta tendencija dobija svoju posebnu snagu u nestabilnim društvima kakvo je današnja Srbiji u kojoj vlade traju od dve do tri godine.
Sa svoje strane ova kratkovidost otežava sagledavanje realnosti i utiče da se problemi umnožavaju, a vreme trajanja vlade, te i interesa političara za rešavanje problema, skraćuje.
Iako, još, nije napravljena, a možda i neće biti bez ponovnih izbora, nova vlada Srbije neće izmaći ovoj zakonitosti. Samo po sebi to ukazuje da uskoro neće biti značajnijih promena u Srbiji. Naime, velike promene su, skoro svuda, bez izuzetka pokretane potrebom za nekom vrstom političke vizije i potrage za zadovoljavanjem pravde.
Na počektu 21. veka, Srbija se nalazi u veoma složenoj situaciji, što se ispoljava kao brojni problemi u društvu, državi, ekonomiji, sistemu bezbednosti i odnosima sa svetom. Sve to doprinosi stvaranju negativne predstave o Srbiji i o uslovima života njenih građana. Međutim, mnogi argumenti ukazuju da Srbija može i mora bolje.
Prirodni, istorijski, razvojni, kulturni i ljudski potencijali su takvi da se mogu stvoriti uslovi za prevazilaženje postojećih problema i za bolji život građana Srbije. Osnovna pretpostavka za to je da se uoče ključne potrebe srpskog društva, da se ove potrebe artikulišu kao politički, nacionalni i državni interesi i da se ovi interesi ostvare. To podrazumeva da se mora imati jasna predstava ne samo o kratkorčnim, već i srednjoročnim i dugoročnim procesima ostvarivanja ovih interesa. Dakle, neophodno je da se pristupi uobličavanju vizije razvoja Srbije u 21. veku, koja će biti utemeljena u spoznaji stvarnih potreba građana Srbije.
S obzirom na to da su Srbiji neophodne promene, kao i da bi ove promene imale pozitivan uticaj i na Republiku Srpsku, ali i na rešavanje pitanja statusa Kosova, a Srbiju dovele u poziciju da bude aktivan regionalni igrač, sazrelo je vreme za izradu i ostvarivanje jedne osmišljene vizije Srbije u 21. veku.
Ovaj poduhvat mora da ima za cilj prepoznavanje ključnih oblasti razvoja društva i države, kao i sagledavanja strateških pravaca razvoja Srbije u 21. veku. Na osnovu ovog biće moguće da se dođe do konkretnih razvojnih planova Srbije do 2021. godine i to za sledeće oblasti: društvo, država, ekonomija, bezbednost i međunarodna saradnja.
Sigurno je da je jedan od najvažnijih elemenata u opštem okviru ove vizije i razvojnih planova povratak državnosti.
Srbija je nezavisna i suverena država, koja je kroz raspad bivše Jugoslavije vratla državnost. Taj istorijski prelom - vraćanja državnosti, nije ostvaren na osnovu političke namere i plana, već kao ukupni rezultat srpske politike i poteza drugih država, jer političko vođstvo Srbije nije imalo plan da vrati državnost te ni jasnu viziju i razvijene planove organizacije i vođenja društva i države.
Srbija je osobena država, koju konstituiše srpska nacija čiji značajan deo pripadnika živi u državama koje su nastale iz raspada bivše Jugoslavije.
Nema spora o tome da je izgradnja moderne Srbije proces jačanja prakse parlamentarizma, prosvećivanja stanovništva i stvaranja demokratske političke kulture, s jedne strane. Sa druge strane, Srbija kao demokratski konstituisana država zahteva uspostavljanje potpunog pravnog okvira uz njenu izgradnju kao i optimalno državno uređenje, koje će omogućiti modernizaciju i transformaciju državnog aparata u organizaciju za pružanje javnih usluga, na principima visoke tehnološke efikasnosti i poštovanja principa vladavine prava i depolitizacije administracije.
Srbija spada u red manjih države Evrope, sa starim stanovništvom i ograničenim prirodnim, ekonomskim i ljudskim resursima. To nameće potrebu da država bude vođena jasnom politikom koja je oslonjena na viziju koju podržava većina politički aktivnog stanovništva i koja je razrađena u harmonizovanim razvojnim planovima. Okosnicu ove vizije i planova moraju da predstavljaju obezbeđivanje snažnog ekonomskog razvoja i potrebne energetske osnove za ovaj razvoj s jedne, i ljudske i opšte bezbednosti sa druge strane.
U Srbiji su već duže vreme prisutni negativni trendovi u demografskom razvitku stanovništva, što nameće potrebu i obavezu države za donošenjem adekvatnih i sveobuhvatnih mera populacione politike, inkorporirane u opštu razvojnu politiku zemlje. Pre svega, problem nedovoljnog rađanja i negativan prirodni priraštaj, prisutan u Srbiji od početka devedesetih godina, imali su za posledicu depopulaciju, izražen proces demografskog starenja stanovništva, promene u ekonomskoj strukturi, radnoj snazi i zaposlenosti.
Unutrašnje migracije kao korelat ekonomskog i socijalnog razvoja i preseljavanje podsticano privlačnošću razvijenih sredina i gradskih centara, prouzrokovali su pravi egzodus ruralne populacije i poremećaje u teritorijalnom rasporedu stanovništva (depopulacione zone s jedne i visoka koncentracija stanovništva u velikim gradovima sa druge strane).
Veoma važan aspekt demografskog razvoja je i prostorni razmeštaj stanovništva prema nacionalnoj pripadnosti, koji odlikuje jačanje procesa etničke homogenizacije na određenim područjima, što zaslužuje posebnu pažnju.
Pri tome, diferencirani demografski razvoj etničkih zajednica, promene u etničkoj struktiri i procena budućih trendova, kao i položaj manjina predstavljaju krucijalno pitanje za Srbiju.
Posebno iskušenje pred novim vođstvom Srbije, čije se stupanje na scenu očekuje uskoro, najverovatnije do 2010. godine, a po raspadu postmiloševićevske strukture predstavlja pitanje modernizacije etniciteta.
Srbija je de facto multietnička i multikulturna zajednica u kojoj su regionalne razlike velike. Stoga se, na putu modernizacije i demokratskog rešavanja srpskog nacionalnog pitanja, postavljaju zahtevi da se, i u okolnostima etnonacionalističkog negiranja različitosti, održi svest o postojećoj multietničnosti Srbije i o razlikama unutar same srpske nacije, da se stvori prostor za multikulturalizam i da se emotivni i energentski naboji koje nosi nacionalizam preusmere ka dugotrajnom i napornom procesu modernizacije. Izgradnja demokratskog srpskog identiteta, odnosno modernizacija etniciteta i izgradnja etničke lojalnosti po merilima demokratskog društva, omoguće rešavanje dva izuzetno teška problema Srbije i srpske nacije: problema statusa i zaštite nacionalnih manjina i srpsko-albanskog odnosa na Kosovu.
Srbija je jedno od evropskih društava i u interesu njenih građana je da primenjuje standarde Evropske unije (EU). Dakle, EU je važan cilj na putu razvoja Srbije i vrednost koja se dostiže primenom serije standarda.
Mir i stabilnost na Balkanu i u Evropi su mogući ako Srbi i Srbija uspostave saradnju sa svojim susedima. Preduslov za to je da Srbi uspostave mir među samima sobom. To, pak, nalaže da nacionalistička i ratnohuškačka politika budu odbačeni u korist politike bržeg razvoja, u korist politike razuma i umerenosti.
Pred Srbijom je otvoreno i pitanje o kojoj i kakvoj Evropi je reč, to jest koji tip integracije optimalno zadovoljava interese modernizacije i razvoja Srbije i srpske nacije.
Odgovor na ova pitanja ne zavisi samo od Srbije i srpske nacije. Za to je potrebno da se ispune brojni uslovi, a među ovima su: stvaranje većinske političke volje za priključenje Evropi, koja bi nadvladala slabosti danas fragmentiranog proevropskog političkog bloka, i ispunjavanje sledećih spoljnopolitičkih pretpostavki: promena sadašnjeg negativnog stava međunarodne zajednice prema Srbiji; normalizovanje odnosa sa susednim državama, u čemu je najvažniji element rešavanje pitanja statusa i zaštite nacionalnih manjina i odricanje od teritorijalnih pretenzija, kako prema teritorijama Srbije, odnosno SRJ, tako i ove prema nekom od suseda; jačanje "balkanskog oslonca" i to učvršćivanjem svestranih odnosa saradnje s Grčkom, Rumunijom i Makedonijom, znatnim popravljanjem odnosa sa Bugarskom i uspostavljanje novih odnosa s Albanijom; punopravno uključivanje u EU, a posebno su značajni unapređenje saradnje s Rusijom kao i normalizovanje odnosa sa SAD.