Povodom 30 godina od potpisivanja Dejtonskog mirovnog sporazuma objavio sam kolumnu za iberijski diplomatski magazin "Raia Diplomatica" pod naslovom "Bosnia and Herzegovina Today - Reflection on 30 Years of the Dayton Peace Agreement".
U tom tekstu, objavljenom u novembru 2025. godine, između ostalog sam ukazao na mogućnost ubrzanog evropskog puta Bosne i Hercegovine kroz model djelimičnog ili postepenog članstva u Evropskoj uniji, uključujući i ideju privremenog odricanja od pojedinih institucionalnih prava kako bi se prevazišao zastoj u procesu proširenja.
Dakle, predstavljena je ideja da države budu u tzv. polučlanstvu odnosno da njihovi predstavnici u parlamentu ne mogu glasati te da države koje uđu na taj način nemaju pravo na komesara u Evropskoj komisiji i sl. Samo nekoliko mjeseci kasnije, njemačko-francuski non paper o budućnosti proširenja Evropske unije donosi upravo takve ideje.
Koncept postepene integracije zemalja zapadnog Balkana, uz uključivanje u evropske politike, fondove i institucije prije punopravnog članstva, postao je predmet ozbiljne debate unutar Evropske unije. Time je potvrđeno da Bosna i Hercegovina ne mora biti samo pasivni posmatrač evropskih procesa, već da i iz same zemlje dolaze ideje koje anticipiraju buduće pravce razvoja evropskih integracija.
Koncept "semi-membership" ili polučlanstvo predstavlja pokušaj da se prevaziđe višedecenijski jaz između statusa kandidata i punopravnog članstva. Umjesto da države čekaju 10 ili 15 godina na završetak svih procedura, omogućava im se postepeno uključivanje u evropski institucionalni, ekonomski i politički prostor.
Za Bosnu i Hercegovinu takav model mogao bi imati poseban značaj. BiH već tri decenije funkcioniše kao složen sistem podijeljenih nadležnosti, kompromisa i višestrukih nivoa vlasti.
Upravo zbog toga BiH možda bolje od mnogih drugih kandidata razumije logiku podijeljene suverenosti na kojoj počiva i sama Evropska unija.
Najveća vrijednost modela semi-membership nije samo u ubrzanju evropskog puta. Njegov značaj ogleda se i u mogućnosti da se smanji osjećaj periferije koji decenijama prati zapadni Balkan. Društva koja se osjećaju trajno udaljena od centara odlučivanja lakše postaju plodno tlo za političku apatiju, odlazak mladih, institucionalnu slabost i korupciju.
Ova zemlja odustajanjem od EU integracija postaje duboki crni džep u koji mnogi ubacuju svoje adute za trgovinu prilikom rapodjele karata na drugim područjima koja su za njih strateški mnogo važnija.
Okruženi članicama i ozbiljnim kandidatima za članstvo u EU, nemamo baš izglednu budućnost. Ukrajina i Moldavija su počele pregovarački proces i zaista nema racionalnog razloga zašto BiH stoji u mjestu već 10 godina. Naravno, ostaje nekoliko uslova koje BiH mora ispuniti i za ugovor o polučlanstvu i oni bi uz imenovanje pregovarača bili identični Reformskoj agendi kroz četiri ključne oblasti. Uz polučlanstvo jednostavnije je otpočeti proces usklađivanja spoljne politike sa EU.
Ovim modelom proširenja i EU značajno profitira, jer jača i eliminiše prsotor za političko-bezbjednosni uticaj onih koji su prisutni na području zapadnog Balkana na različite načine. U tom kontekstu, Evropa mora pružiti ruku i ponuditi građanima Bosne i Hercegovine nešto opipljivo i direktno vidljivo kao benefit evropskih integracija.
Za sada je, u percepciji velikog dijela javnosti, ponudila uglavnom redove na šengenskim granicama i administrativne procedure koje se često doživljavaju kao birokratsko maltretiranje koje može dovesti do smanjenja podrške daljem procesu integracija. Primjera radi, Moldavija nema roming sa državama EU i ne postoji nijedan realan razlog zbog kojeg građani Bosne i Hercegovine ne bi imali sličan tretman.
Takva pitanja nisu tehnička, već duboko politička, jer pokazuju da li je integracija stvarna ili samo deklarativna. Međutim, da bi se takva pitanja uopšte otvorila, neko ih mora postaviti, odnosno otvoriti proces.
Potrebna je politička volja unutar Bosne i Hercegovine da se od Evropske unije traže konkretni, mjerljivi i svakodnevno vidljivi benefiti, uključujući i pitanja poput ukidanja rominga i lakšeg kretanja građana.
Evidentno je da evropske integracije trenutno nisu programska matrica političkih partija niti političkih elita u javnom prostoru, posebno u izbornoj godini.
U političkoj praksi često se računa da više glasova donose uvrede, nacionalne tenzije i rekonstrukcija događaja iz prošlosti, nego racionalna rasprava o budućnosti. Ipak, realnost je jasna, naša djeca odlaze u države EU, ljudski kapital se kontinuirano prelijeva, a ekonomska i obrazovna supstanca društva sve više se premješta izvan granica regiona.
U takvom kontekstu, EU nema realnu alternativu za Bosnu i Hercegovinu, ne kao politički slogan, već kao demografska i razvojna činjenica. Zato pitanje više nije da li Bosna i Hercegovina želi Evropu, nego da li Evropa želi i zna kako da Bosni i Hercegovini ponudi vidljiv, opipljiv i pravedan put ka članstvu koji će imati smisao i za institucije i za građane. Polučlanstvo je jedina formula koja relativno brzo donosi rezultat i veže ruke domaćim političkim elitama da je opstruišu. (Autor je međunarodni sekretar PDP RS)