Kada je tadašnji predsjednik Francuske Šarl de Gol 24. jula 1967. godine došao u prvu zvaničnu posjetu u bivšu koloniju Kanadu, u pokrajinu Kvebek, jedinu s većinskim francuskim stanovništvom, u glavnom gradu Montrealu dočekale su ga mase pristalica nezavisnosti ove pokrajine.
Ponesen emocijama prisutnih, on je s balkona gradske vijećnice na kraju govora uzviknuo: "Živio slobodni Kvebek!" i izazvao međunarodni diplomatski skandal. Vlada Kanade žestoko je protestovala, zbog čega je De Gol morao skratiti posjetu Kanadi.
Danas pokrajine u mnogim državama otvoreno traže otcjepljenje od matične države. U svijetu postoji više hiljada narodnih grupa ili etničkih zajednica koje nemaju svoju državu. Separatistički pokreti danas djeluju u preko sedamdeset zemalja svijeta, u Tajlandu, Mjanmaru, Libiji, Turskoj, Indoneziji, Nigeriji, Saudijskoj Arabiji, Maliju, Indiji, Kini i drugim. Poslije nacionalnih revolucija krajem 19. i početkom 20. vijeka, procesa dekolonizacije, i nakon pada Berlinskog zida 1989. godine, vjerovalo se da smo prešli "u 21. vijek kada je prošao voz za pravljenje država". Ipak, na globusu svijeta pojavile su se nove države i kvazidržave: Južni Timor, Južni Sudan, Kurasao, Kosovo, Abhazija, Južna Osetija i druge. Granice u Evropi kodifikovane su Helsinškom poveljom o evropskoj bezbjednosti i saradnji 1975. godine. Od tada su se raspale višenacionalne države SSSR, Čehoslovačka i SFRJ, pa SR Jugoslavija, pa Srbija i Crna Gora, pa evo sada Srbiji se otima Kosovo. Lokalni nacionalizam, koji je Zapad upotrijebio za rušenje komunizma na istoku Evrope, sada se kao bumerang vraća Zapadu, u obliku separatičkih zahtjeva za stvaranje novih država Evrope. Poslije toga isforsirana je nezavisnost Kosova od Srbije. Hoće li se EU raspasti u vlastitom separatizmu? Da li će se tkz. zamrznuti konflikti odmrznuti ili će nastupiti globalno integrativno zatopljenje? Ili je u pitanju samo "estradni separatizam", za dnevnopolitičke potrebe, u vremenu globalne ekonomske krize? Sasvim je moguće zamisliti scenario po kome će se, na stogodišnjicu Prvog svjetskog rata 1914. godine, ponovo morati pisati Helsinška povelja, kojom bi se kodifikovale granice novih država u Evropi.
Dok se EU širi i integriše izvana, unutar nje traju procesi dezintegracije i podjela. U Evropi postoji 48 država, sa oko 150 istorijski nastalih regija. Sa druge strane, Generalna skupština evropskih regija (AER) u svom sastavu okuplja predstavnike 260 regija iz 33 zemlje, među kojima je odnedavno i Republika Srpska. U Evropskom parlamentu je prošle godine za vrijeme predstavljanja plana o spasavanju evrozone održan skup svih separatističkih partija u EU. Separatisti EU se zalažu za Evropu nacija (naroda, regija i drugih entiteta), a ne Evropu država. Europol je u ovogodišnjem izvještaju konstatovao da je u Evropi u porastu terorizam u ime separatizma, nego u ime vjerskih ciljeva, kako je ranije bilo. Jedan engleski cinik je davno rekao: "Nacija je društvo ljudi koji se slažu u zajedničkoj zabludi o svom porijeklu." Šarl de Gol, pak, je smatrao "da je u ljudskom biću najpostojanije nacionalno". Bilo da vjerujemo u jedno ili drugo, nacije su realni politički entiteti koji postoje. Nacije se danas pojavljuju na političkoj sceni Evrope u obliku fenomena "nedovršene nacije", "zakašnjele nacije" i regionalizacije ispod koje niču nove države. Karl Markus Gaus u svojoj knjizi "Evropski abecedarij" je zapisao: "Na istoku Evrope mnogi narodi danas traže svoje države, a na zapadu nacije slabe na račun stvaranja nadnacionalnih struktura kao što je EU. Ali, na zapadu se odvija jedan novi proces - regionalizacija. Regionalizacija je nacionalizam zapada. To je razbijanje i bježanje starih nacija ispod kišobrana nadnacionalnih struktura."
Na Zapadu se odvija jedan novi proces - regionalizacija. Regionalizacija je nacionalizam Zapada. To je razbijanje i bježanje starih nacija ispod kišobrana nadnacionalnih struktura. U prošlosti je dominirao etnički separatizam dodatno motivisan siromaštvom, kao reakcija zapuštene periferije u odnosu na centralnu državu. Današnji separatizam mijenja svoja lica. Od vremena globalne ekonomske krize otcjepljenje traže najbogatije pokrajine unutar država
U prošlosti je dominirao etnički separatizam dodatno motivisan siromaštvom, kao reakcija zapuštene periferije u odnosu na centralnu državu. Najeklatantniji primjeri takvog separatizma su Bijafra u Nigeriji, turski dio Kipra i Kosovo u Jugoslaviji. Današnji separatizam mijenja svoja lica. Od vremena globalne ekonomske krize otcjepljenje traže najbogatije pokrajine unutar država. Takav je separatizam Veneta, Južnog Tirola i Padanije u Italiji, Flandrije u Belgiji, Kvebeka u Kanadi, Škotske u Velikoj Britaniji, Katalonije i Baskije u Španiji i drugim zemljama. Da bi izbjegle ekonomski kolaps i stroge, nametnute mjere štednje EU, mnoge bogate pokrajine pokušavaju pobjeći iz okova nacionalne države u ekonomsku samostalnost i nezavisnost. Najbogatije pokrajine u Italiji, Veneto, Padanija i Južni Tirol, duže vrijeme zagovaraju separatizam, jer se protive da izdvajaju novac za nerazvijene dijelove ostatka Italije. Vlasti Katalonije su zvanično potvrdile da ova pokrajina sljedeće godine započinje proces odvajanja od Španije. Katalonija zahtijeva finansijsku i poresku samostalnost od Madrida. Sa 7,5 miliona stanovnika, domaćim proizvodom od 200 milijardi evra i visokom stopom rasta, Katalonija bi po ekonomskoj snazi bila osma ekonomija od 27 država EU. U Kataloniji je podrška nezavisnosti do izbijanja ekonomske krize bila oko 20%, a nakon krize prešla je 50%. Od pronalaska nafte u Sjevernom moru Škotska je ubrzala aktivnosti na odvajanju od Velike Britanije, što je rezultovalo dogovorom s Vladom u Londonu o organizovanju referenduma o nezavisnosti 2014. godine. U Flandriji, bogatoj pokrajini Belgije, na posljednjim izborima pobijedile su separatističke stranke koje se zalažu za odvajanje ove bogate pokrajine od siromašne frankofonske Valonije. Najveća pokrajina sa statusom "zasebne nacije unutar ujedinjene Kanade", Kvebek, druga po broju stanovnika, bogata kao Francuska i Italija, od pobjede Partije Kvebeka na izborima ove godine snažnije zahtijeva izdvajanje iz Kanade. Posljednjih dana 62.000 građana Teksasa potpisalo je onlajn peticiju za osamostaljenje ove savezne države od SAD, zbog čega federalna administracija mora da se zvanično izjasni o njihovom zahtjevu. Naftom bogati Teksas je 15 ekonomija svijeta. U ovom trenutku EU vrši pritisak na Srbiju da prizna Kosovo, kao uslov prije ulaska u EU. Možda se EU s ovim pitanjem suoči prije Kosova, na prijemu nezavisne Katalonije u EU, pa ćemo moći vidjeti kako se evropski standardi primjenjuju na jednu državu članicu od koje se odvaja jedan dio njene teritorije. Ili šta Međunarodni sud pravde misli je li to odvajanje legalno? Tada će biti i jasnije je li Kosovo jedinstven slučaj, kako su tvrdili međunarodni sponzori kosovske nezavisnosti, ili samo obična maska za geopolitičke ciljeve.
Nedavno se i ovdje u BiH podigla velika prašina, kad su novinari u prizemlju zgrade Palate Republike otkrili knjigu s naslovom "Secesija", zbornik naučnih radova, što je odmah pripisano navodnim secesionističkim težnjama i namjerama RS. Kad sam ovo ispričao ambasadoru jedne zemlje čija pokrajina traži samostalnost, on se nasmijao i lakonski kratko odgovorio: "Secesija je umjetnički pravac s kraja 19. vijeka nastao u Beču!" Pošto je BiH po siromaštvu među posljednjim zemljama u Evropi, ona ne treba da se plaši nikakvog "separatizma bogatih". Do tada jedine separatističke teritorije u BiH ostaju: transteritorijalna Romska carevina s carskim sjedištem u Kozarskoj Dubici, autonomna vehabijska zajednica u Gornjoj Maoči, samoproglašena srpska kneževina iz Gornje Dragotinje kod Prijedora, te hrvatska Hajdučka Republika Mijata Tomića kod Tomislavgrada. Separatisti svih zemalja, ujedinite se!
(Autor je publicista)