HAMBURG - Ukrajinskom vojniku Serhiju Kuznjecovu u srijedu, 14. oktobra, počinje suđenje u Hamburgu zbog optužbi da je učestvovao u sabotaži gasovoda Sjeverni tok 2022. godine.
Eksplozije na dnu Baltičkog mora teško su oštetile gasovode koji su povezivali Rusiju i Njemačku, u jednom od najdrskijih činova sabotaže u poslijeratnoj evropskoj istoriji, piše Guardian.
Kuznjecov, oficir ukrajinskih specijalnih snaga, negira umiješanost. Ukrajinske vlasti takođe odbacuju tvrdnje da je njihova država učestvovala u napadima.
Za šta tužilaštvo tereti Kuznjecova?
Prema navodima tužilaštva, Kuznjecov se tereti za saučesništvo u ratnim zločinima napadom na civilnu infrastrukturu, izazivanje eksplozije, oštećenje imovine i ometanje rada javnih službi.
Zbog njemačkih propisa o zaštiti privatnosti, tokom suđenja biće označen kao Serhij K, iako je njegovo puno ime prethodno navedeno u nalogu za izručenje.
Optužen je da je pripremio i izveo detonaciju najmanje četiri naprave, težine do 27 kilograma, na dubini od oko 80 metara u Baltičkom moru, nedaleko od danskog ostrva Bornholm.
Istražitelji smatraju da je imao šest saučesnika: četiri ronioca za velike dubine, stručnjaka za eksplozive i kapetana plovila. Grupa je, prema tim navodima, koristila iznajmljenu jahtu i eksploziv sa vremenskim upaljačima.
Šta je uništeno u eksplozijama 2022. godine?
Eksplozije su se dogodile 26. septembra 2022. godine i teško oštetile infrastrukturu namijenjenu transportu ruskog prirodnog gasa prema Njemačkoj.
Pukle su cijevi Sjevernog toka 1, koji je prije obustave isporuka u avgustu 2022. predstavljao glavni pravac snabdijevanja Njemačke ruskim gasom.
Oštećen je i Sjeverni tok 2, koji je bio spreman za transport gasa, ali nikada nije pušten u rad. Njemačka je neposredno prije početka sveobuhvatne ruske invazije na Ukrajinu zaustavila postupak izdavanja odobrenja za njegovo korištenje.
Napadi su izvedeni dok su evropske države, kao odgovor na rusku agresiju, nastojale da smanje zavisnost od energenata iz Rusije. Slučaj je dodatno ogolio evropsku, a naročito njemačku zavisnost od ruskog gasa i pokazao koliko je teško rasvijetliti tajne operacije tokom rata.
Koga njemački tužioci smatraju nalogodavcem?
Pojedini bezbjednosni posmatrači u početku su za napad optuživali Moskvu. Rusija je negirala odgovornost i optužila Sjedinjene Američke Države, koje su takve tvrdnje odlučno odbacile.
Njemački državni tužioci su, međutim, u julu optužili ukrajinske "državne vlasti" da su naredile napad.
"Cilj je bio trajno zaustaviti isporuke gasa putem gasovoda i spriječiti Rusiju da prihodima od trgovine prirodnim gasom finansira svoje ratne aktivnosti", naveli su tužioci.
Ukrajinski predsjednik Volodimir Zelenski negirao je umiješanost svoje države.
Kako je Kuznjecov uhapšen i izručen?
Kuznjecov je uhapšen u avgustu 2025. godine tokom porodičnog odmora u Italiji. Italijanska policija saopštila je da se predao bez otpora, a prema izvještaju Guardiana putovao je sa lažnim pasošem.
Njemačkoj je izručen u novembru iste godine, nakon što su propali pravni pokušaji da se izručenje spriječi.
Još jedan osumnjičeni, Volodimir Žuravljov, instalater klima-uređaja i rekreativni ronilac, uhapšen je u avgustu 2026. na sjeveru Hrvatske na osnovu evropskog naloga za hapšenje.
Žuravljov se protivi izručenju Njemačkoj i podnio je zahtjev za azil u Hrvatskoj. Negira bilo kakvu ulogu u sabotaži.
Zašto suđenje ima veliki politički značaj?
Postupak je politički osjetljiv jer se optužbe odnose na mogući ukrajinski napad na infrastrukturu povezanu sa Njemačkom, jednim od najvažnijih saveznika i najčvršćih ratnih podržavalaca Kijeva.
Njemačka vlada odbila je da komentariše suđenje.
Krajnje desničarska, populistička i prokremaljski orijentisana Alternativa za Njemačku, kojoj raste podrška u anketama, koristi slučaj da pojača zahtjeve za prekid njemačke pomoći Ukrajini.
Ta stranka zagovara i obnovu gasovoda, tvrdeći da bi jeftiniji ruski gas pomogao u ublažavanju krize troškova života.
Kakva je uloga Gerharda Šredera u priči o gasovodu?
Sjeverni tok izazivao je kontroverze i prije sabotaže. Ruski predsjednik Vladimir Putin i tadašnji njemački kancelar Gerhard Šreder projektom Sjeverni tok 1 omogućili su dopremanje gasa u Njemačku uz zaobilaženje Ukrajine kao tranzitne zemlje.
Nakon Šrederovog odlaska sa kancelarske funkcije, Putin ga je imenovao za predsjednika nadzornog odbora kompanije Nord Stream AG, navodi Guardian.
Bivši njemački kancelar je prethodne sedmice prisustvovao proslavi Putinovog rođendana, što je dodatno skrenulo pažnju na njegove veze sa ruskim predsjednikom.
Zašto je sud odbio ruski zahtjev za učešće u postupku?
Sud u Hamburgu odbio je zahtjev ruske strane da učestvuje u postupku u svojstvu sutužioca.
Gazprom, koji prema izvještaju posjeduje gasovod Sjeverni tok 2, obrazlagao je zahtjev teškim ekonomskim posljedicama napada.
Sud je naveo da bi troškovi popravke gasovoda bili visoki, ali da njegova obnova ne bi bila ekonomski neizvodljiva.
Kako će se Kuznjecov braniti i koliko bi suđenje moglo trajati?
Prema dostupnim izvještajima, očekuje se da će Kuznjecov tokom suđenja koristiti pravo da se brani ćutanjem. Njegova vojna legitimacija pokazuje da je bio u aktivnoj službi u vrijeme eksplozija.
Odbrana bi trebalo da dostavi izjave dvojice njegovih vojnih pretpostavljenih, date pod zakletvom, kako bi potkrijepila tvrdnju da mu je zabranjeno da otkriva pojedinosti svojih postupaka kao vojnika.
Kuznjecov je, prema navodima iz izvještaja, navodno primao naređenja od čovjeka kojeg smatraju glavnim organizatorom napada. Taj čovjek je ujedno jedan od onih koji su dali izjavu u njegovu korist.
Pred Hanzeatskim višim pokrajinskim sudom u Hamburgu zakazano je 16 termina suđenja do zaključno sa 17. decembrom. Očekuje se da bi dodatna ročišta mogla biti održana u januaru i februaru naredne godine.