Iranski dronovi Šahed postali su jedno od najopasnijih oružja u savremenim sukobima, jer zahvaljujući posebnim navigacionim sistemima, otpornosti na ometanje i maloj radarskoj vidljivosti često uspijevaju da izbjegnu protivvazdušnu odbranu i pogode svoje mete.
Dizajnirani su da eksplodiraju pri udaru, a postali su ključno oružje u modernom ratovanju, predstavljajući izazov i za najnaprednije sisteme protivvazdušne odbrane, piše Frans 24.
Navigacija bez GPS-a
Dronovi Šahed povezuju se sa GPS-om kako bi zabilježili svoju lokaciju neposredno prije ili nakon polijetanja, a zatim obično isključuju svoje prijemnike, objašnjava Tomas Vitington, istraživač s britanskog Kraljevskog instituta za odbrambene studije (RUSI), prenosi Index.hr.
Letjelice potom prelaze velike udaljenosti prema meti koristeći žiroskope koji mjere njihovu brzinu, smjer i položaj, što je poznato kao inercijski navigacioni sistem.
„GPS signal će biti ometan u blizini svakog zaštićenog cilja“, rekao je Vitington za AFP.
Shahed drone hits residential building in Bahrain https://t.co/u6yESn1asj przez @YouTube
— tomasz przechlewski (@tprzechlewski) March 16, 2026
„Ako pogledate mapu GPS ometanja na Bliskom istoku, vidjećete da ga ima mnogo... Izbjegavanjem korištenja GPS-a zaobilazite taj problem.“
Dronovi se mogu ponovo spojiti na GPS neposredno prije udara radi veće preciznosti ili mogu ostati isključeni.
„Sistem nije uvijek izuzetno precizan, ali je dovoljno precizan za svoju namjenu“, dodao je Vitington.
Otpornost na ometanje
Rusija proizvodi dronove tipa Šahed za upotrebu u ratu u Ukrajini. Američki Institut za nauku i međunarodnu bezbjednost otkrio je 2023. da ti dronovi koriste „najsavremeniju antenu za suzbijanje smetnji“ kako bi eliminisali neprijateljske signale ometanja, a istovremeno zadržali željeni GPS signal.
Mehanizmi protiv ometanja pronađeni su i u olupini drona iranske proizvodnje koji je pogodio Kipar u prvim danima rata na Bliskom istoku, rekao je za AFP izvor iz evropske industrije, prenosi Index.hr.
„Iako je Šahed sastavljen od komercijalno dostupnih dijelova, posjeduje brojne sposobnosti koje inače ima američka vojna GPS oprema“, izjavio je Tod Hamfris, profesor vazduhoplovnog inženjerstva na Univerzitetu Teksas u Ostinu.
Odbrana od njih sada zahtijeva sofisticiranu opremu za elektronsko ratovanje.
„Šahedi su nadograđeni“, potvrdio je portparol ukrajinskih vazdušnih snaga Jurij Ignat.
Teško uočljivi za radar
Šahed je izrađen od „laganih materijala koji apsorbuju radarske talase“, poput plastike i stakloplastike, navodi se u dokumentu instituta RUSI iz 2023. godine.
Njihove male dimenzije i niska visina leta omogućavaju im da se provuku kroz sisteme protivvazdušne odbrane neotkriveni.
Neki stručnjaci smatraju da Iran koristi više sistema za pozicioniranje, što njegovim dronovima olakšava izbjegavanje ometanja. Serhij Beskrestnov, tehnološki savjetnik ukrajinskog ministarstva odbrane, izjavio je da Iran koristi sistem BeiDou, kineskog konkurenta američkom GPS-u.
Dodao je da ruska verzija Šaheda koristi i BeiDou i ruski ekvivalent, GLONASS.
Drugi sumnjaju da bi Iran mogao koristiti LORAN, radionavigacioni sistem razvijen tokom Drugog svjetskog rata. LORAN, koji ne zahtijeva satelite, uglavnom je napušten pojavom GPS-a. Međutim, Iran je 2016. objavio da oživljava tu tehnologiju, koja zahtijeva mrežu velikih zemaljskih odašiljača, iako stručnjaci nisu potvrdili da je danas aktivna.
Protivmjere i odbrana
Vojske su se protiv Šaheda uglavnom branile obaranjem pomoću topovske vatre, projektila i dronova presretača, dok Sjedinjene Američke Države i Izrael razvijaju i laserske sisteme.
Ipak, ometanje signala takođe može biti efikasno, kao što je pokazala Ukrajina, kao i „spoofing“, koji uključuje hakovanje navigacionog sistema drona kako bi se promijenilo njegovo odredište.
Prema analizi AFP-a zasnovanoj na podacima ukrajinske vojske, Ukrajina je elektronskim ratovanjem neutralisala 4.652 napadačka drona od sredine maja do sredine jula 2025. godine.
Taj broj nije daleko od broja letjelica koje su oborene konvencionalnim sredstvima u istom periodu, a koji iznosi 6.041. Ukrajinski stručnjaci naglašavaju da se elektronska i konvencionalna odbrana protiv dronova često koriste zajedno.
