Andre Gustave Citroen: Čovjek koji je omasovio evropsku autoindustriju

Dok je za Henrija Forda poznato da je tvorac prve pokretne trake za proizvodnju automobila, manje se zna da je Andre Gustave Citroen omasovio proizvodnju automobila u Evropi, ali i postavio određene standarde u automobilskoj industriji bez kojih bi danas njen rad bio nezamisliv. Osim briljantnih inženjerskih rješenja Citroen je prvi čovek koji je shvatio moć marketinga, prvi omogućio kupovinu automobila na kredit, oformio prvu šlepslužbu, uveo garantne rokove od godinu dana…

Izumio je double helix ili double chevron zupčanik po kojem je i Citroen dobio svoj zaštitni znak. Nakon što je završio fakultet i odslužio vojsku otvara svoju prvu radionicu "Andre Citroën et Cie". Firma napreduje i 1907. godine otvara predstavništvo u Londonu "Andre Citroën & Company".

Prvi dodir kompanije sa auto-industrijom je 1905. godine kada dobijaju narudžbinu za izradu motora za firmu "Sizaire et Naudin". Tri godine kasnije povezao se sa proizvođačem "Mors" kojima je reorganizovao i modernizovao posao.

Za vrijeme rada u "Morsu" 1912. godine prvi put posjećuje SAD i tamo se susreće sa Henrije Fordom. Kad je izbio Prvi svjetski rat biva mobilisan kao poručnik u 2. regimenti teške artiljerije francuske vojske. Zbog manjka municije predlaže francuskoj vojsci da otvore modernu fabriku municije koja će biti u mogućnosti proizvoditi 10.000 komada na dan. Citroenu je povjeren cijeli projekat i on uvozi iz SAD potrebnu opremu za proizvodnju i gradi fabriku koja već nakon samo mjeseca proizvodi prvu municiju. Do kraja rata fabrika je proizvela više od 23 miliona komada razne municije.

U novembru 1918. godine izdaje brošuru u kojoj piše: "Ovde gdje sada vidite proizvodnju municije u kratkom vremenu će se proizvoditi automobili".

Mjesec dana nakon izlaska brošure, iz fabrike je izašao Type A, prvi Citroenov automobil. Slijedio ga je manji Type C3 iz 1923. godine koji je prvi pokrenuo motorizaciju najšireg stanovništva u Francuskoj.

Godinu dana kasnije Citroen odlazi po drugi put u SAD gdje se ponovo susreće sa Fordom, ali ovoga puta biva razočaran Fordovom tehnologijom, za razliku od prvog susreta u kojem je bio fasciniran.

Nakon tog susreta više nikad nisu razmjenjivali iskustva niti tehnologiju. Citroen je takođe posjetio još niz manjih manufaktura sa kojima razmjenjuje iskustva, a od "Edward G. Budd manufacturing company" otkupljuje licencu za izradu njihove šasije automobila u Francuskoj.

U privatnom životu je puno kockao i volio odlaziti na zabave i zabavljati se do ranih jutarnjih sati . Takav ga je način života koštao nekoliko čireva koji su mu na kraju uzrokovali rak od kojeg je i umro 1935. godine. Andrea Citroena nazivaju još i evropskim Henrijem Fordom jer je prvi u Evropi započeo masovnu proizvodnju vozila, a time i masovnu motorizaciju koja je do tada bila privilegija bogatih slojeva. Takođe je i prvi uveo niz inovativnosti u auto-industriju i prvi uvodio nove tehnologije po čemu je Citroen ostao poznat do današnjeg dana.

Andre Citroen je i otac modernih komunikacija sa kupcima. Prvi je među proizvođačima automobila koji je prodaju automobila propratio agresivnom reklamnom kampanjom. Većina drugih proizvođača bila je uvjerena da će im se automobili prodavati samo ukoliko budu pobjeđivali na trkama.

Citroen, naprotiv, nikada za svog života nije dozvolio učestvovanje svojih automobila na takmičenjima. Nastojao je privući što veću medijsku pažnju kroz neobične spektakle.

Prvo je sugrađane iznenadio 1922. godine kada je na nebu iznad Pariza osvanula avionom ispisana rijeć Citroen, duga pet kilometara. Zatim je 1923. prvi proizvodio igračke za djecu u obliku automobila B2 i 5CV, a uskoro je i prvi predstavio male dječje automobile pokretane pedalama. Andre je smatrao da će i juniori u budućnosti na taj način biti naklonjeni upravo njegovim proizvodima.

Od 1925. godine do 1934. godine na Ajfelovom tornju svijetlilo je 30 metara visoko Citroenovo ime. Za to je upotrijebljeno čak 250.000 sijalica i oko 600 kilometara kabla.

Vrhunac je bio 1928. godine, od kada jednom mjesečno Citroen zakupljivao zadnju stranu francuskih dnevnih listova i objavljuje vijesti o svojoj fabrici (15 miliona primjeraka).

Čak je i ''crna nimfa'' Žosefin Beker tada pjevala: ''I love two things: my country and Citroën!'

Prije automobila Citroen je izrađivao je specijalne ''strelaste'' zupčanike. Od 1905. godine suvlasnik je radionice za njihovu izradu, a od 1911. godine i jedini vlasnik fabrike "Société Anonyme des Engrenages Citroënđ. Izgled zupčanika bio je 1969. presudan i za nastanak zaštitnog znaka fabrike, poznatog kao ''Double Chevron''.

Ovaj stilizovani znak Citroen će postaviti i na svoj prvi automobil, a on se i danas nalazi na svim Citroenima.

Prvobitni znak bio je žute boje na plavoj podlozi. Znak je redizajniran tek 1985. godine, u sklopu predstavljanja novog imidža fabrike, kada je stara kombinacija boja zamijenjena crveno-bijelom kombinacijom.

Tip A je bio prvi "Citroenov" automobil, što je ujedno i prvi automobil napravljen u Evropi u "velikoj seriji" i istovremeno prvi koji je imao osvjetljenje i električni anlaser, poklopac motora, rezervni točak, upravljač na lijevoj strani. Njegova cijena bila je izuzetno niska za ovu epohu. Tip A ima motor sa četri cilindra, zapreminu od 1.327 kubika, ekonomičan je sa potrošnjom od 7,5 l na 100 km, 18 KS pri 2 100 o/min, mjenjač sa tri brzine. Od maja 1919. do decembra 1921. godine, proizvedeno je 24.093 primeraka tipa A.

"Citroen" lansira B10, sa velikom otpornošću na udare. Počevši od ovog modela svi "Citroenovi" modeli će biti od čelika. Motor je od 1.452 ccm, 20 KS, mjenjačem sa tri brzine, brzinom od 70 km/h, potrošnjom od osam litara. Od oktobra 1924. do decembra 1925. godine, proizvedeno je 17.259 modela

Prvi model "Traction Avant" koji je zaprepastio svijet odvažnim karakteristikama. Motor sa četri cilindra, 1.303 ccm, 32 KS, potrošnja devet litara na 100 km, brzina 95 km/h. U maju se pojavljuje 7S, verzija visokih performansi koja je dostizala brzinu od 115 km/h. Od aprila 1934. godine do juna 1941. godine, proizvedeno je 88.066 vozila modela sedam. Od aprila 1934. godine do jula 1954. godine, proizvedeno je 759.123 vozila Traction Avant.

Na Sajmu automobila u Parizu predstavljen jedan od dva najlegendarnija "Citroenova" vozila 2CV (spaček), čija je prodaja započeta u martu 1951. godine. Korisna nosivost vozila je 250 kilograma, zapremina motora 375 ccm, a snaga 9 KS. Maksimalne brzina mu je iznosila 60 km/h, a potrošnje pet litara.

Od marta 1951. godine pa do marta 1978. godine, proizvedeno je 1.246.306 ovih automobila. Zbog velikog broja poručenih automobila i zbog ogromnog interesovanja, ovaj automobil se nekada čekao i po šest godina.

Na Sajmu automobila u Parizu predstavljen DS 19. Vozilo sa prednjim pogonom, sa motorom zapremine 1.911 ccm, 70,5 Ks pri obrtnom momentu od 4.500 o/min, mjenjačem sa četiri brzine, 140 km/h, potrošnje 10 l/100 km. Revolucionarni automobil ne samo zbog svoje aerodinamične linije nego i zbog upotrebljene nove tehnologije, na DS-u se nalazio i hidropneumatski sistem oslanjanja sa automatskom regulacijom visine.

Svi važni mehanizmi su bili objedinjeni: mjenjač, spojnica, sistem upravljanja, kočni sistem (prvi put u svijetu se pojavljuju na prednjim kočnicama diskovi na automobilima koji su se proizvodili u seriji), dva nezavisna kočna sistema, automatski distributor intenziteta sile kočenja u zavisnosti od opterećenosti vozila…

Uspjeh je bio ogroman: za 45 minuta, 749 porudžbina!!! Na kraju prvog dana, čak 12.000!!! DS se proizvodio skoro 20 godina od oktobra 1955. do aprila 1975. god. Za tih 20 godina je proizvedeno 1.456.115 raznih verzija DS-a.

U martu na Sajmu automobila u Ženevi, izložen je luksuzni kupe SM nastao nakon sporazuma sa "Maseratijem" 1968. godine. Motor je sa šest cilindara, zapremine 2.670 ccm, 179 Ks pri 5.500 o/min, potrošnjom od 12,5 l/100 km. Mjenjač je sa pet brzina, sa hidropneumatskim oslanjanjem sa automatskom korekcijom visine, četiri kočnice sa diskovima i dva nezavisna kružna sistema naprijed i pozadi automatski prilagođenih opterećenosti vozila, sa servo upravljačem i automatskom korekcijom farova.

Na Sajmu automobila u Parizu pojavljuje se CX 2000. CX predstavlja tehničku sintezu "Citroenovih" istraživanja. Riječ je o berlini sa četvoro vrata i 5 sjedišta. Motor i mjenjač postavljeni su transverzalno napred, sa hidropneumatskim oslanjanjem konstantne visine sa prednjim disk pločicama.

U maju lansiraju novo vozilo visoke game, Citroen XM, sa po prvi put elektronskim oslanjanjem "Suspension Xydractive". XM otvara novo polje u segmentu visoke game, koje se odnosi na udobnu vožnju i aktivnu bezbjednost. Od samog lansiranja ovaj model posjeduje tri benzinske verzije, a od oktobra i dizel verzije (ukupno osam verzija sa tri nivoa opreme i pet motora): četiri cilindra, 115 Ks pri 5.800 o/min, 193 km/h; četiri cilindra, 690 Ks pri 5600 o/min, 205 km/h; šest cilindara, 170 Ks pri 5.600 o/min, 222 km/h) i dva motora dizel verzije sa četiri cilindra sa po tri ventila po cilindru (83 Ks pri 4.600 o/min, 176 km/h pri 4300 o/min, 192 km/h).

Interesantno je da Andre Citroen nije gajio lični interes za novac, već ga je smatrao nužnim zlom. Vjerovao je da industrijski progres mora biti u saglasju sa socijalnim. Bio je prvi koji je ženama ponudio porodiljsko bolovanje, izgradio je u okviru fabrike vrtiće, škole i zdravstvene ambulante.

Fabrike su za to vrijeme pružale nezamisliv komfor radnicima jer su u svom sastavu imale i restoran, tuševe kao i sobe za odmaranje.

Citroen je prvi u Evropi otvorio i specijalnu radionicu za invalide.

Citroen je kreirao prvi evropski serijski automobil sa prednjim pogonom, prvo lako dostavno vozilo, prvu evropsku kreditnu liniju (12 ili 18 mjeseci), prvu dilersku mrežu, izdao je prvi katalog rezervnih dijelova.

Osnovao je i prvu vučnu službu, a nakon prodajnog servisa kupac je imao godinu dana garancije na automobil i pravo na besplatne servise tokom garancije.

Citoen je takođe otvorio i autobusku kompaniju, taksi službu i vlastito osiguravajuće društvo. Automobili su mu uvijek morali biti u vrhu tehnologije.

''U automobilskoj industriji vas može održati jedino napredak!''

Ovaj je savjet dao 1917. Andre Citroen svojim saradnicima. On se tih reči uspješno pridržavao cijelog života. Sa 20 godina (1898) upisao je prestižni Ecole Polytechnique, a 1902. kreće na specijalizaciju u Poljsku. Tamo upoznaje tehnologiju izrade specijalnih zupčanika, čiju će proizvodnju nakon otkupa licence pokrenuti i u Francuskoj 1905. godine.

Prvi susret sa automobilima imao je 1906. kada dolazi na mjesto direktora prodaje u francusku fabriku "Mors" (poznata po mnogim brzinskim rekordima), gdje reorganizuje fabriku i uvodi nove modele.

Od 1912. postaje predsjednik Francuskog udruženja automobilskih proizvođača, a tu mu se javlja i prilika da posjeti SAD i prouči metode rada u Fordovim pogonima.