Bila jednom jedna moćna korporacija. Nazovimo je ABC holding. Stotinak godina bila je broj jedan u svijetu. Ali onda se pojavio izazivač. Nazovimo ga XYZ holding.
Mijenjale su se uprave slavnog ABC holdinga, ali konkurent je bio sve bliži. Onda se na mjesto izvršnog direktora vratio kontroverzni menadžer koji je odlučio po svaku cijenu – doslovno po svaku cijenu – učiniti ABC holding ponovo velikim.
Najprije je svim inostranim dobavljačima odredio da, ako žele poslovati s bilo kojom članicom ABC holdinga, moraju plaćati između dvadeset i beskonačno odsto u blagajnu holdinga. Zatim je agresivni predsjednik odbora poslao svoje „zaštitare“ u sjedište loše vođene kompanije koja je bila dobavljač nafte konkurentskom XYZ holdingu.
Ti „zaštitari“ su oteli izvršnog direktora te južnoameričke kompanije i zatvorili ga. I to nije bilo sve. Na nagovor bliskoistočne kompanije, čiji su čelnici imali značajne vlasničke udjele u ABC holdingu, počelo je uništavanje još jedne firme koja je poslovala sa XYZ holdingom. Ovaj put nije bilo otmice, već je gotovo cijeli menadžment fizički likvidiran.
Preplašeni MMF i urušavanje sistema
Kada se situacija dodatno zakomplikovala i kada je dovedena u pitanje isporuka nafte i gasa iz regiona, od evropskih partnera zatraženo je da se uključe u rješavanje krize.
Ako uprave evropskih kompanija ne poslušaju, ABC holding će, kako se navodi, podstaći svog partnera – agresivnu kompaniju sa istoka Evrope – da izvrši dodatni pritisak.
Ova savremena „basna“ još nije završena, ali sve više djeluje da njen kraj neće biti povoljan ni za ABC holding, niti za ostatak svijeta.
Neoliberalni san na djelu
Ono što američki predsjednik Donald Trump radi u svom drugom mandatu mnogi vide kao neočekivanu pobjedu neoliberalne ekonomske škole.
Sjedinjene Američke Države sve više funkcionišu kao jedinstveni holding, u kojem korporacije postaju profitni centri koji izvršavaju naloge iz Bijele kuće.
Istovremeno, nekada relativno nezavisni FED sve više liči na internu banku koja finansira političke i ekonomske poteze administracije.
Gdje je nestalo slobodno tržište
Paradoksalno, slobodno tržište više nije dominantno unutar same Amerike, već na globalnom nivou.
Više ne postoji međunarodni regulator koji bi ozbiljno ograničavao tržišnu utakmicu. Svjetska trgovinska organizacija izgubila je značaj, dok su Ujedinjene nacije slabije nego ikada.
Međunarodni monetarni fond, nekada moćna institucija, danas izbjegava čak i da jasno imenuje sukobe, koristeći neutralne formulacije poput „sukob na Bliskom istoku“.
Strah i oprez međunarodnih institucija
Oprez MMF-a nije bez razloga. Sjedinjene Američke Države su najveći finansijer ove institucije, a njeno sjedište nalazi se svega nekoliko minuta od Bijele kuće.
U takvim okolnostima, teško je očekivati otvorenu kritiku ili nezavisno djelovanje.
Svijet bez pravila – novi „Divlji zapad“
Nakon slabljenja globalnih regulatornih institucija, otvoren je prostor da države djeluju bez ozbiljnih ograničenja.
To stvara svojevrsni „Divlji zapad“ u globalnoj ekonomiji, gdje pravila više nisu jasno definisana, a tržište funkcioniše bez čvrstog nadzora.
Postavlja se pitanje – da li će takav sistem donijeti prosperitet ili dodatnu nestabilnost?
Povratak starim ekonomskim modelima
Iako živimo u eri vještačke inteligencije i tehnoloških inovacija, ekonomski trendovi sve više podsjećaju na prakse iz 17. i 19. vijeka.
Tada su evropske sile osnivale trgovačke kompanije koje su, uz sopstvene vojske, širile uticaj i osvajale tržišta širom svijeta.
Danas se, u drugačijem obliku, ponovo javljaju slični modeli, u kojima ekonomska moć ide ruku pod ruku sa političkom i vojnom silom.
(Napomena: Svaka sličnost s današnjim globalnim odnosima nije nužno slučajna.)