BRISEL, BRATISLAVA - Porodica zemalja evrozone obilježila je u prvom danu 2009. godine desetogodišnjicu uvođenja zajedničke evropske valute poželivši dobrodošlicu novom, šesnaestom, članu - Slovačkoj.
Slovačka je proizvela sopstvene kovanica evropske valute, a ispod čekića kovnice novca u Kremnici izašlo je oko 500 miliona kovanica. Lica kovanica evra su ista za sve države, dok se naličja razlikuju od države do države. Na kovanicama od jednog i dva evra u Slovačkoj prikazan je dvostruki krst postavljen na trovršje planine. Isti dvostruki krst predstavljen je na slovačkom grbu i na nacionalnoj zastavi. Na kovanicama od 10, 20, 50 centi je zamak u Bratislavi, dok je na bakarnim kovanicama od jednog, dva i pet centi prikazana planina Krivan na planinskom vijencu Tatre, koje su simbol slovačkog suvereniteta.
Slovačka se nakon mirnog otcjepljenja od Češke 1993. godine pridružila EU 2004. godine i za četiri godine ostvarila nevjerovatno brz ekonomski napredak. To je ministrima finansija EU bilo dovoljno da u julu 2008. godine Slovačkoj odobre pridruženje evrozoni. Evro će na taj način nakon 16 godina zamijeniti slovačku krunu. Opraštanje od krune i prihvatanje evra u novogodišnjoj noći simbolično je označeno puštanjem u nebo nad Bratislavom balončića s oznakama EUR i SK (oznaka za slovačku krunu).
"Veoma sam srećan što desetu godišnjicu evra obilježavamo dobrodošlicom novom članu evrozone", kazao je u čestitkama Slovačkoj šef Evropske komisije Žoze Manuel Baroso.
Premijer Slovačke Robert Fico uvođenje evra je označio najvećim uspjehom svoje vlade.
Slovaci su odluku prethodne vlade premijera Mikulaša Dzurinde da zemlja uđe u sistem kurseva ERM II, takozvanu čekaonicu za evro, novembra 2005. godine dočekali s velikim strahovima - da li je nacionalna privreda dovoljno spremna za taj korak. Bojazan da će Slovacima nova valuta donijeti samo poskupljenja i inflaciju, kao Sloveniji koja je na evro prešla 1. januara 2007. godine, otklonjena je činjenicom da u globalnoj ekonomskoj krizi češka kruna, poljski zlot i mađarska forinta ubrzano gube vrijednost, za 15 do 25 odsto, dok je slovačka kruna, zahvaljujući očekivanju evra, izgubila od jeseni svega 1,5 odsto vrijednosti.
Danas 58 odsto Slovaka gleda na evro pozitivno, a 26 odsto se plaši da zemlji neće donijeti koristi. Takvom rejtingu evropske valute pomogla je i velika evrokampanja u koju su se uključile i slovačke crkve i romski umjetnici kako bi evro donio što manje problema socijalno najosjetljivijima - starima i Romima iz siromašnih naselja na istoku i u centralnoj Slovačkoj.
"Najveća prednost evra je da nacionalna moneta male zemlje koja je u velikoj mjeri izložena turbulencijama na svjetskim finansijskim tržištima biva zamijenjena najstabilnijom svjetskom valutom", ocijenio je ekonomista Pavol Karas iz Slovačke akademije nauka.
Prelazak na evro i prije nego što je zvanično obavljen donio je slovačkoj privredi vrlo opipljivu korist. Njemački koncern "Volkswagen" odlučio je da, umjesto u Češkoj, gdje čak ni datum kada bi zemlja prešla na evro nije na vidiku, proizvodnju novog malog štedljivog modela ap počne u Bratislavi.
"Naša uloga je da obezbijedimo da evro ne bude uspjeh samo za privredu, već i za obične ljude", kazao je Fico, koji je u sklopu ceremonije simbolično podigao 100 evra iz bankomata u zgradi parlamenta.
Njegova vlada je u to ime unijela izmjene u krivični zakon po kojima se neopravdana poskupljenja u vezi s prelaskom na evro tretiraju kao krivično djelo za koje prijeti od šest mjeseci da tri godine zatvora.
Slovaci će krunama moći da plaćaju u radnjama do 16. januara, ali kusur se već vraća samo u evrima. Do kraja godine cijene će biti označavane i u krunama i u evrima.
Zbog prelaska na evro širom zemlje na dva dana su privremeno bile zatvorene benzinske pumpe, nisu radile ni pošte, a problemi su uočeni i kod nekih bankomata. Komplikacije s evrom Slovake su, međutim, i obradovale, pošto je policija najavila da prvih dana neće naplaćivati kazne za prekršaje, kako policajci ne bi izigravali mjenjačnice.
Evro - moć novca
Zajedno sa 5,5 miliona Slovaka evrozona sada obuhvata 329 miliona od ukupno 499,7 miliona stanovnika Evropske unije. Evro su 1. januara 1999. usvojili Belgija, Njemačka, Irska, Španija, Francuska, Italija, Luksemburg, Holandija, Austrija, Portugal i Finska. Od 2001. u opticaju je u Grčkoj, od 2007. u Sloveniji, a godinu kasnije stigao je na Kipar i Maltu.
Evro je poslije američkog dolara druga najvažnija valuta na svjetskim deviznim tržištima. Trećina svih međunarodnih transakcija se realizuje u evru, a učešće zajedničke valute u objavljenim deviznim rezervama centralnih banaka u svijetu povećalo se sa 18 odsto u 1999. godini na 25 procenata u 2007. godini. Zagovornici valutne unije tvrde da je evro donio Evropi stabilnost, ekonomski rast i bezbjednost, dok ga kritičari optužuju za iznenadna povećanja cijena.
Zastoj u proširenju evrozone
Stručnjaci procjenjuju da će sljedeće proširenje zone evra, najvjerovatnije uslijediti tek kroz tri-četiri godine, pošto će usporeniji ekonomski rast i pojačani inflatorni pritisci širom centralne i istočne Evrope otežati novoprimljenim članicama EU da finansijske i ekonomske pokazatelje usklade s kriterijumima za članstvo u evrozoni.
Oni ne očekuju novo proširenje zone evra sve do 2012. godine, kada će Poljska, a možda i Estonija i Češka, eventualno biti spremne da pristupe zoni, pri čemu će sve mnogo zavisiti i od ekonomskih efekata članstva na Slovačku.