Na današnji dan, 23. juna 1912. godine, u Londonu je rođen Alan Tjuring (Alan Turing), britanski matematičar, kriptograf i naučnik kojeg mnogi smatraju ocem modernog računarstva i jednim od najvažnijih umova 20. vijeka.
Iako njegovo ime danas nije poznato svima, gotovo svaka osoba koja koristi računar, internet ili vještačku inteligenciju svakodnevno koristi ideje koje je Tjuring postavio prije gotovo jednog vijeka.
Čovjek koji je pomogao da se završi Drugi svjetski rat
Tokom Drugog svjetskog rata Tjuring je radio u tajnom britanskom centru Blečli Park (Bletchley Park), gdje je predvodio tim koji je uspješno dešifrovao poruke njemačke mašine Enigma.
Nacistička Njemačka koristila je Enigmu za slanje vojnih naredbi koje su se smatrale neprobojnim. Tjuring i njegov tim uspjeli su da pronađu način da razbiju šifru, što je Saveznicima omogućilo uvid u njemačke vojne planove.
Istoričari procjenjuju da je taj uspjeh skratio rat za najmanje dvije godine i spasio milione života.
Zamislio računar prije nego što je postojao
Još 1936. godine, kada savremeni računari nisu postojali ni u teoriji, Tjuring je osmislio koncept poznat kao „Tjuringova mašina“.
Riječ je o matematičkom modelu koji pokazuje kako mašina može obrađivati informacije slijedeći precizna pravila. Upravo taj koncept danas se smatra temeljem svih modernih računara.
Drugim riječima, svaki laptop, mobilni telefon ili server koji danas koristi internet na neki način zasniva se na idejama koje je Tjuring razvio prije gotovo 90 godina.
Možda vas zanima:
Enigma: Tajna koja je odlučila o ishodu Drugog svjetskog rata
Pomilovan matematički genije: Dešifrovao nacističke kodove, osudili ga jer je bio gej
Pitanje koje je promijenilo svijet
Godine 1950. Tjuring je postavio pitanje koje i danas izaziva rasprave:
„Mogu li mašine da misle?“
U naučnom radu „Computing Machinery and Intelligence“ predstavio je ono što će kasnije postati poznato kao Tjuringov test.
Ideja je bila jednostavna. Ako čovjek tokom razgovora ne može pouzdano razlikovati mašinu od drugog čovjeka, može li se reći da mašina pokazuje inteligenciju?
Taj koncept smatra se jednim od temelja današnje vještačke inteligencije.
Tragična sudbina genija
Uprkos ogromnom doprinosu nauci i pobjedi nad nacizmom, Tjuring nije bio slavljen za života.
Godine 1952. britanske vlasti osudile su ga zbog homoseksualnosti, koja je tada bila krivično djelo. Umjesto zatvorske kazne prihvatio je hemijsku kastraciju, što je ostavilo teške posljedice po njegovo zdravlje i psihičko stanje.
Preminuo je 1954. godine u 41. godini života.
Tek mnogo decenija kasnije britanska država priznala je nepravdu koja mu je nanesena. Kraljica Elizabeta II posthumno ga je pomilovala 2013. godine.
Zašto je Tjuring važniji nego ikad?
U eri ChatGPT-a, autonomnih vozila i vještačke inteligencije, Tjuringove ideje djeluju modernije nego ikada.
On nije samo pomogao da se dobije rat. Bio je među prvim ljudima koji su shvatili da mašine jednog dana neće samo računati, već će moći da komuniciraju, uče i rješavaju probleme.
Zbog toga ga mnogi nazivaju čovjekom koji je vidio budućnost mnogo prije nego što je ona stigla.
A upravo danas, 114 godina nakon njegovog rođenja, svijet i dalje živi u digitalnoj stvarnosti koju je Alan Tjuring prvi počeo da zamišlja.
*Izvori: Encyclopaedia Britannica, Bletchley Park Trust, King's College Cambridge, The Alan Turing Institute