Prvi kvartal tekuće godine obilježen je sa nekoliko značajnih ekonomskih signala namijenjenih budućnosti. Međunarodne rejting-agencije sve više se bave domaćim ekonomskim sistemom. Razlog je što domaći ekonomski sistem sve više prikuplja sredstva plasiranjem svojih obveznica na globalnim tržištima.
Aktivnost koju je Republika Srpska započela 2018. godine emisijom obveznica na Bečkoj berzi se nastavlja. Za emisiju obveznica na međunarodnom tržištu nužan uslov je međunarodni rejting koji pružaju kredibilne međunarodne rejting-agencije.
Emisijom obveznica u Beču kredibilne rejting-agencije su prvi put počele da analiziraju i prate ekonomske aktivnosti domaćeg ekonomskog sistema naše republike. Sedam godina nakon emisije Republike Srpske prvo međunarodno zaduženje je ostvarila Federacija BiH - 2025. godine. Nakon toga međunarodne rejting-agencije počele su da prate ekonomsku aktivnost drugog ekonomskog sistema u Bosni i Hercegovini.
Poslovna praksa i politika međunarodnih rejting-agencija je da se u okviru redovnog godišnjeg objavljivanja saopštava kreditna sposobnost izdavaoca obveznice, u našem slučaju Federacije BiH i Republike Srpske.
Međutim, ukoliko dođe do naglog poboljšanja ili pogoršanja kreditne sposobnosti, rejting-agencije su u obavezi da to saopšte i daju novu rejting-ocjenu. U avgustu 2025. godine Federacija je saopštila da su se zadužili, ali već u februaru 2026. godine izdat je novi rejting sa negativnim izgledima, razlog je rast penzija za 17%.
Iako je sličan potez intenzivnijeg rasta penzija Republika Srpska sprovodila u prethodnom periodu, to nije narušilo fiskalnu stabilnost niti je dovelo do većeg budžetskog deficita. Intenzivniji ekonomski rast Federacije BiH se u pravilu ne zasniva na privatnoj potrošnji, za razliku od modela Republike.
Činjenica da realna privatna potrošnja u Republici Srpskoj u periodu januar-februar tekuće godine bilježe realni rast od oko 7% ukazuje da postavljenje politike prethodnog perioda nisu i neće narušiti domaću makroekonomsku stabilnost. Ispravno su postavljene.
U Federaciji BiH realno je očekivati da nastavi da "kuburi" sa svojim ekonomskim modelom usljed činjenice da se mjere ne usmjeravaju u optimalnom pravcu. Cilj ove kolumne nije "opanjkavanje" Federacije i idealizacija modela Republike, ali jeste da se razmišlja o alternativnom pravcu ekonomskog rasta u budućnosti.
Ekonomski rast je osnova ekonomskog razvoja, kako su nas na domaćim ekonomskim fakultetima učili. Rast bez razvoja je moguć, ali razvoj bez rasta nije. U iščekivanju zvaničnih rezultata emisije evroobveznica Federacije BiH u iznosu od 800 miliona evra u 18 časova, 28. marta, je saopšten rezultat emisije evroobveznica Republike Srpske na Londonskoj berzi. Domaća javnost je putem saopštenja Ministarstva finansija obaviještena da se Republika Srpska zadužila u iznosu od 500 miliona evra uz ostvarenu kamatnu stopu od 6,25% na godišnjem nivou. Ovaj potez izuzetno je značajan. Značajnost se ogleda u nekoliko elemenata. Prvi element je da ono što je planirano budžetom, odlukom o dugoročnom zaduživanju u novembru je realizovano promptno. Način realizacije podiže kredibilitet, javne finansije isporučuju ishod koji je planiran. Interesantan je detalj da je od momenta kada je Bank of Amerika obavijestila da upis počinje, do saopštenja da je upis završen prošlo manje od 12 časova.
Činjenica da je ostvarena kamatna stopa od 6,25% ukazuje na izrazito jak interes međunarodne investicione javnosti, usljed činjenica da je početna indikativna kamatna stopa iznosila 6,75%.
Drugi značajan element je da je kamata po kojoj je ostvaren prinos u odnosu na prinos od prije pet godina veći za 1,5%. U uslovima kada smo svjedoci ekonomskih, geopolitičkih šokova, vremenu raspada svjetskog poretka i raspada globalnog monetarnog sistema, u vremenu kada je nivo kamatnih stopa na nivou globalne finansijske krize, ekonomski model Republike diverzifikuje izvore finansiranja. Uspješno traži i pronalazi nove međunarodne partnere. To čini model funkcionisanja ekonomije otpornijim, fleksibilnijim i kredibilnijim. Uz dobru pripremu za manje od 12 časova Republika je pribavila milijardu KM za svoje funkcionisanje.
Pribavljanje ovih sredstava može se posmatrati u kontekstu svih registrovanih javnih investicija kod našeg lokalnog Ministarstva finansija i trezora BiH. Naime, za oko 15,6 milijardi kapitalnih projekata u Republici koji su kandidovani i koji se nalaze u postupku implementacije nedostaju sredstva.
Ako je na osnovu dobrog plana i pripreme u relativno kratkom roku obezbijeđena jedna milijarda, onda za domaće projekte uz adekvatnu pripremu sredstva ne nedostaju. Tu dolazimo do trećeg elementa kamata koje će se platiti na ovaj dug. Dokle god su kamate koje se plaćaju niže od ekonomskog rasta koji se stvara, dug je održiv. Ukupni dug Republike je održiv, o čemu sada svjedoči i potvrđuje događaj na Londonskoj berzi. Naime, za dati rejting koji ima Republika raspon prinosa se kreće između 5,5% do 8,5%. Ostvareni prinos je u četvrtini najboljeg rezultata, niži je od početnih 6,75%.
Ono što za domaći ekonomski sistem nije još dovoljno kapitalizovao jeste način komunikacije sa međunarodnim rejting-agencijama. Već osmu godinu zaredom rejting-agencije prate način funkcionisanja domaćeg ekonomskog sistema. U posljednjem izvještaju od 9. februara ove godine navedeno je da, ukoliko Republika Srpska sprovode svoje finansijske planove, vrlo je vjerovatno popravljanje kreditnog rejtinga.
Ukoliko ih ne sprovode, rejting bi mogao biti lošiji. U navedenom izvještaju naglašene su i snage i slabosti ekonomskog modela, i dat je jasan signal na koji način domaći ekonomski model može da se "popravi", čime će se otvoriti put za dalje poboljšanje kreditne sposobnosti Republike. U narednom periodu do godine dana finansijski planovi se sprovedu, održi se zadovoljavajući nivo likvidnosti budžeta i uspostavi jača kontrola nad javnim preduzećima.
U naredne dvije godine očuva se fiskalna disciplina, nastavi rast javnih prihoda, intenzivira ekonomski rast. Kreditni rejting se može značajno popraviti, a naredna emisija obveznica ostvariti u rasponu između 4% do 6%. Iako je potrebno voditi računa o kamatama i u očima investitora, što domaćih i međunarodnih, imati kredibilitet, kamate koje Republika plaća na svoj dug nisu visoke.
Naime, ukupne plaćane kamate u fiskalnom okviru Republike (svi budžeti u Republici i javna preduzeća putevi i auto-putevi) u 2025. godini su iznosili 300 miliona KM ili oko 1,5% BDP-a. Ukoliko posmatramo u odnosu na ostvarenu inflaciju prethodne godine od 4%, Republika Srpska je prethodne godine plaćala negativnu realnu kamatnu stopu.
Ako pak posmatramo na nivou ekonomskog rasta koji je ostvaren prethodne godine od 8,1%, to dug čini održivim. Plaćeno je 300 miliona KM na ime kamata, a stvoreno je 1,4 milijarde KM novog ekonomskog rasta. Prije pet godina slična finansijska operacija je izvršena na Londonskoj berzi, kada je pribavljeno 300 miliona evra.
Tadašnji iznos je jednak sadašnjem iznosu ako ga posmatramo na nivou ekonomske aktivnosti. Od zaduženja 2021. godine ekonomija je povećana za oko 70%, prosječna plata za 65%, prosječna penzija za 77%, nivo ukupnog duga Republike smanjen za 16% BDP-a, broj nezaposlenih je smanjen za 40%, a broj lica koja primaju socijalnu pomoć za 25% je manji.
Ukoliko se zadrže iste politike i nastavimo funkcionisanje u okruženju istih ili sličnih ekonomskih šokova kao prethodnih pet godina, realno je očekivati značajno veći nivo ekonomske aktivnosti, dalji rast broja zaposlenih, pad broja nezaposlenih, sa nižim nivoom ukupnog duga.
U domaćem finansijskom sistemu će u aprilu nivo depozita biti povećan za milijardu KM, a zatim smanjen za 600 miliona samo po osnovu operacija u vezi s evroobveznicama. Preostali iznos će se iskoristiti za vraćanje drugih dospjelih obaveza i povećanje novčane mase u sistemu, što će uz isti obrt novca (ako se zadrže iste politike raspodijele dohotka kao u prethodnom periodu) povećati nivo ekonomske aktivnosti i ukupne ekonomije.
Domaći finansijski sistem će imati viška likvidnih sredstava koja može plasirati ka stanovništvu, ka privredi ili se uključiti u sekundarnu trgovinu evroobveznica. Ukoliko se Federacija BiH uspije zadužiti na Londonskoj berzi, prinos koji ostvari ukazaće na razliku u premiji između dva ekonomska modela.
Posljednja informacija iz maja 2025. godine ukazuje da je petogodišnja obveznica na domaćem tržištu emitovana uz kamatu od 3,15%, u istom periodu Republika je na domaćem tržištu emitovala po 5,5%, premija na domaćem tržištu koju Republika plaća iznosi skoro 2,5%.
Prema trenutno postojećim informacijama, Federacija je emisijom evroobveznica u avgustu ostvarila stopu prinosa od 5,5%, što čini da je Republika izlaskom na globalno tržište prepolovila premiju za 50%. Za konačnu ocjenu značaja ovog poteza za građane, budžet i ekonomski model Republike sačekaćemo rezultat emisije Federacije BiH na Londonskom tržištu, jer je realno očekivati da su se uslovi zaduživanja od avgusta do uslova u martu drastično promijenili.
Nastavkom zaduživanja na inostranom tržištu, rastom novčane mase sa jedne strane za male ekonomske sisteme traži odgovornije političko upravljanje. Kao saveznika u političkoj borbi domaća politička scena dobija globalne investitore.
Karakteristika globalnih investitora je da se njihovo povjerenje teško stiče, a veoma lako gubi i da oni iz saveznika vrlo brzo postaju protivnici. Usljed toga izlazak na inostrana tržišta je novi nivo odgovornosti.
Za Republiku Srpsku se može konstatovati da je emitent uspio zatvoriti finansiranje bez odgađanja emisije ili dodatnog povećanja kamate, što je na međunarodnom tržištu glavni kriterijum uspjeha.
Za pet godina već danas se može tvrditi da nas u 2031. godini očekuje nivo ekonomske aktivnosti u rasponu između 35 do 40 milijardi KM, što je značajan rast u odnosu na tekuću godinu, u kojoj se očekuje nivo ekonomske aktivnosti od 20 milijardi KM.