Prema podacima Instituta za javno zdravstvo RS, a na osnovu dostavljenih prijava i analiza podataka, u RS je dosada registrovano ukupno 122 oboljelih od HIV-a i АIDS-а.
"Od ukupnog broja registrovanih, u 2018. godini prijavljeno je ukupno devet novih oboljelih, od toga šest HIV+ i tri oboljela od AIDS-a", navode u Institutu.
Prеmа pоlnој strukturi, sedam je muškaraca i dvije žеne. Nаčin prеnоsа infеkciје kоd četiri оbоljеlа је hеtеrоsеksuаlni, tri bisеksuаlni, а dva pripаdајu hоmоsеksuаlnој pоpulаciјi. Оd ukupnоg brоја nоvооtkrivеnih, sedam su аutоhtоni, а dva su impоrtоvаni slučајеvi.
Prema riječima Zdravke Kezić, specijaliste infektologije, pod nadzorom Klinike za infektologiju UKC RS nalazi se 56 bolesnika, a taj broj, kako ističe, varira u toku godine zbog migracija pacijenata.
NN: Šta je HIV virus i na koji način se prenosi?
KEZIĆ: HIV ili virus humane imunodeficijencije je retro virus iz porodice lenti virusa. Prenosi se polnim putem, dakle u pitanju je polno prenosiva bolest, i to je najčešći način prenosa, a takođe se i prenosi s majke na dijete, i to je vertikalna transmisija. Može se prenijeti i krvlju, mada je danas, u vrijeme kada se sve krvi testiraju u jedinicama za transfuziju krvi, takav način prenosa iznimno rijedak, ali je i dalje moguć. Prenos krvlju se može desiti ako neko donira krv u periodu dijagnostičkog prozora, odnosno kada ne možemo dokazati infekciju nama dostupnim testovima, a ona je već prisutna. Naravno, može se prenijeti injekcijom korisnika droga, prilikom dijeljenja pribora za injektiranje tj. šprice.
NN: Koja terapija se koristi kada se ustanovi da je neko zaražen?
KEZIĆ: Terapija je danas dostupna i omogućava oboljelima da žive kao i drugi. Razlika je samo u tome da moraju redovno uzimati terapiju i da moraju živjeti zdravo. Terapija u obliku kombinacije nekoliko lijekova koji djeluju na različite faze u razmnožavanju virusa i prihvatanju virusa na ćelije za koje on pokazuje afinitet je postala dostupna 1996. godine. Za ove 22 godine ogroman napredak je postignut i danas zahvaljujući toj modernoj antivirusnoj terapiji virusna infekcija se potisne, postigne se nedetektibilna viremija, oporavi se imuni aparat i život normalno teče dalje. Taj efekat liječenja postoji dok se terapija uzima redovno.
NN: Koji su simptomi osobe koja boluje od AIDS-a?
KEZIĆ: Mi ne želimo da neko prepozna bolest jer to znači onda da je bolest duže vrijeme prisutna i da je uzela maha. Bolest je specifična po tome što nakon te akutne faze infekcije nastupa klinička latencija bolesti, koja može kod nekih da traje i duže od deset godina, a to je kod svakog ponaosob i kod svakog je različito. Čovjek ne zna da živi s HIV virusom ako ne uradi test. Ako nije svjestan svog rizičnog ponašanja i potrebe da se testira, neće se bolest ni otkriti. Idealno je da se bolest otkrije što prije i da se terapija odmah uključi. Ako se bolest ne prepozna, na taj način nastupi period u kojem imuni aparat u svojoj funkciji znatno oslabi, a kada on krahira onda se češće obolijeva od infekcija kao što su tuberkuloza, koja je na ovim prostorima i dalje zastupljena, te dolazi i do drugih infekcija s kojima živimo, poput citomegalovirusne infekcije. Te oportunističke infekcije dodatno slabe organizam, gubi se na tjelesnoj težini i pojavljuju se takozvani oportunistički malignomi te je lako prepoznati da neko ima HIV virus jer puno izgubi na tjelesnoj težini, najčešće dobije gljivičnu infekciju sluznice usne šupljine, a nerijetko se jave i promjene na koži koje ukazuju da je AIDS aktuelan.
NN: Da li se dešava da sram sputava ljude da se obrate ljekaru i liječe?
KEZIĆ: Ova bolest je specifična po tome što je od samog otkrića, a to je negdje početak osamdesetih godina prošlog vijeka, prati strašna stigma i dsikriminacija oboljelih. Zato je Svjetska zdravstvena organizacija 1988. godine uvela 1. decembar kao Svjetski dan borbe protiv AIDS-a, što znači pružanje podrške oboljelima, ali i podizanja svijesti u smislu da se puno radi na otkrivanju adekvatne terapije, na boljoj dijagnostici, njezi oboljelih, zaštiti njihovih ljudskih prava i pružanju podrške da se izbore sa tom, tada neizliječivom bolešći. Onda je nastupilo vrijeme u kojem je terapija postala dostupna i u kojem se s terapijom može kvalitetno živjeti, ali se nažalost ništa u ovoj sferi stigme i diskriminacije nije promijenilo, pogotovo ne u našoj sredini. Kod nas i dalje vlada veliki otpor prema onima koji boluju od AIDS-a i većina njih se uopšte ne usudi pričati o tome ljudima u svom okruženju, pa ima i onih koji čak ni članovima porodice ne kažu od koje bolesti boluju.
NN: Koja je Vaša poruka, kao ljekara, društvu i oboljelima od AIDS-a?
KEZIĆ: Cijelo društvo treba da se zauzme za prava onih koji žive s ovom bolešću u svakom pogledu. To znači da se ja zalažem za ranu dijagnostiku, za adekvatnu i moderniju terapiju, zato što takav vid liječenja ima manje nuspojava i učinkovitiji je. Treba da se se zalažemo i za poštovanje ljudskih prava oboljelih, a to podrazumijeva da se svi bolje upoznamo s ovom bolešću. Osnov ponašanja prema oboljelima, koji nije adekvatan, je to što mi nismo dovoljno obaviješteni, što se u toku godine ne priča dovoljno i ne radi na podizanju svijesti, ali i znanja o tome.
Država bi trebalo da ulaže maksimalna novčana sredstva da se dijagnostika poboljša, što znači da se ljudi koji su se rizično ponašali što ranije testiraju, da to bude anonimno, besplatno i dobrovoljno testiranje. Oni koji su već registrovani kao oboljeli treba da se uključe u proces liječenja savremenom terapijom, koja je vrlo jednostavna jer je danas prisutan režim jedna tableta dnevno i to oboljelima olakšava proces liječenja. I da, naravno, ako se liječe postignu nedektiblinu viremiju, a to je odgovor na terapiju jer se i njihova infektivnost smanjuje.
NN: Da li će povodom 1. decembra biti organizovana neka akcija u UKC RS?
KEZIĆ: Naše savjetovalište će imati akciju povodom ovog dana. No, moram istaći da bi svi ljekari s ovog odjela kroz cijelu godinu voljeli pružiti usluge i anonimnog savjetovanja i testiranja na HIV. Međutim, da bi se to sprovelo u djelo potrebno je omogućiti odgovarajuće testove. Odnosno, naši edukovani savjetnici bi se rado angažovali u ovom polju ukoliko im se obezbijedi potreban materijal za rad.
1. decembra tеstirаnjе аnоnimnо, pоvјеrljivо i bеsplаtnо
Pоvоdоm 1. dеcеmbrа - Svјеtskоg dаnа bоrbе prоtiv HIV-a i АIDS-а, u Cеntru zа dоbrоvоljnо, pоvјеrljivо i аnоnimnо sаvјеtоvаnjе i tеstirаnjе Institutа zа јаvnо zdrаvstvо Rеpublikе Srpskе u Bаnjаluci bićе оrgаnizоvаnо tеstirаnjе nа HIV.
Tеstirаnjе ćе sе оbаviti u subоtu, 1. dеcеmbrа 2018 gоdine, u tеrminu оd 12 dо 20 čаsоvа.
Pоzivајu sе grаđаni, pоsеbnо mlаdi, ukоlikо su sе rizičnо pоnаšаli ili sumnjајu dа su bili izlоžеni virusu HIV-а, а žеlе sаznаti i prоvјеriti svој HIV stаtus, dа dоđu u Cеntаr dа sе tеstirајu. Tеstirаnjе је аnоnimnо, pоvјеrljivо i bеsplаtnо i niје pоtrеbаn nikаkаv dоkumеnt niti ljеkаrskа uputnicа.
Tаkоđе, оbеzbiјеđеnо је sаvјеtоvаnjе priје i pоsliје tеstirаnjа u cilju unаprеđеnjа znаnjа о HIV-u i АIDS-u, nаčinimа i putеvimа prеnоšеnjа HIV-а, а pоsеbnо mјеrаmа zа sprеčаvаnjе prеnоšеnjа оvе bоlеsti, uz pоdјеlu prоmоtivnоg mаtеriјаlа.
Da razjasnimo:
HIV je virus koji dovodi do postepenog slabljenja imunog sistema, što smanjuje sposobnost organizma da se bori protiv bolesti i označava virus humane imunodeficijencije.
Sa druge strane, sida ili AIDS predstavlja posljednji i najteži stadijum HIV infekcije, kada imuni sistem toliko oslabi da i obična prehlada može imati kobne posljedice. Dakle, HIV pozitivna osoba je osoba zaražena HIV-om, ali to ne znači da ima sidu.