NAPULJ/GRENUBL - Međunarodni tim istraživača po prvi put u istoriji virtuelno je razmotao i u potpunosti pročitao antički svitak iz Herkulaneuma nazvan "PHerc. 1667", uz pomoć rendgenskog skeniranja i bez ikakvog dodirivanja njegovih stranica.
Naučnici su uspjeli da svitak, koji izgleda kao crna, smotana masa karbonizovanog papirusa skeniraju rendgenskim snimcima visoke rezolucije, da rekonstruišu odmotani list unutar knjige, izravnaju ga u čitljivu površinu, uz korišćenje mašinskog čišćenja kako bi se istakli tragovi drevne tinte, navodi se na naučnom sajtu Vezuv izazov (Vesuvius Challenge).
Šta piše u drevnom rukopisu
"PHerc. 1667" dugačak 1,4 metara, predstavlja stoički filozofski traktat o etici iz 2. vijeka prije nove ere koji se bavi ljudskom prirodom i moralnim napretkom, dok se na samom kraju teksta pominje Aristokreon, nećak i učenik čuvenog grčkog filozofa Hrizipa", navodi se u zvaničnom sajtu "Vezuv izazova".
Svitak je samo dio većeg svitka, budući da su njegovi djelovi uništeni prilikom prethodnih pokušaja da se razvije rukom, prvo u 19. vijeku, a zatim 70-ih i 80-ih godina prošlog vijeka.
Budući da je papirus oštećen, natpisi su fragmentarni, sa prazninama, ali i pored toga nekoliko odlomaka može jasno da se pročita.
Svitak je prvo skeniran na akceleratoru čestica u Francuskoj, čiji rendgenski zraci omogućavaju 3D prikaz unutrašnjih slojeva papirusa, nakon čega su naučnici upotrebili trenirane AI modele da prepoznaju mikroskopske teksture koje je mastilo ostavilo na površini.
Dešifrovani i drugi antički svici
Kod drugog svitka "PHerc. Paris 4" primijenjena je još viša rezolucija skeniranja kako bi drevno mastilo bilo vidljivo u 3D formatu, čime je nezavisno dokazano da su djelimična čitanja iz 2023. godine bila potpuno tačna.
U slučaju trećeg svitka "PHerc. 139", naučnici su prije čitanja samog teksta uspjeli da dešifruju naslovnu stranu i ime autora na zatvorenoj rolni, otkrivši da je riječ o osmom tomu dijela "O bogovima" epikurejskog filozofa Filodema.
Zašto su svici iz Herkulaneuma toliko važni
Svici su dio kolekcije od preko 400 papirusa pronađenih u vili za koju se vjeruje da je pripadala tastu Julija Cezara.
Zbog toplog vulkanskog pepela, papirusi su se pretvorili u ugljenisanu masu, pa su raniji pokušaji fizičkog odmotavanja tokom 19. i 20. vijeka nepovratno uništili stranice koje su se na dodir pretvorile u prah.
Herkulaneum je drevni rimski grad koji je, zajedno sa Pompejom, zatrpan tokom erupcije vulkana Vezuv 79. godine, a u čijoj je luksuznoj vili pronađena jedina sačuvana biblioteka iz antičkog doba sa preko 400 papirusnih svitaka.
Projekat koji želi da pročita cijelu izgubljenu biblioteku
"Vezuv izazov" (Vesuvius Challenge) su 2023. godine pokrenuli profesor Brent Sils sa Univerziteta u Kentakiju, Net Fridman i Danijel Gros, sa ciljem da kroz otvoreno međunarodno takmičenje i milionske nagrade okupe globalnu zajednicu programera koji će pomoću vještačke inteligencije dešifrovati preostale stotine antičkih svitaka.
Cijeli proces je izveden u saradnji sa stručnjacima iz američke laboratorije "EduceLab", inženjerima Evropskog sinhrotrona u Francuskoj i papirolozima Nacionalne biblioteke u Napulju koji su pregledali i prepisali svaku dešifrovanu riječ, prenosi Tanjug.
